5 skrivetips – å koma i gang

Då eg nettopp hadde starta opp denne bloggen, skreiv eg mykje om skriving. No er det lengjesidan sist, og eg har valt å koma tilbake med 5 tips. Desse tipsa handlar ikkje om korleis formulera setningar betre, men om korleis koma i gang. Ettersom eg hovudsakeleg skriv skjønnlitterere tekster, rettar eg meg den vegen. (Noko anna ville, frå meg, ha vore tåpeleg)
Image
01.
Ikkje vent til du er inspirert
Ofte når eg ber om råd for å koma i gang, er rådet eg får at eg skal «venta til eg er inspirert», «la det koma av seg sjølv» og «ikkje stressa noko særleg med det». Flotte råd for menneske som ikkje har lyst til å utvikla seg, men som berre liker å skriva no og då. Hadde eg vore ein sånn ein, hadde eg ikkje hatt behov for tips i retning «korleis inspirerast». Eg hadde heller ikkje hatt behov for tips til utvikling, ettersom eg ikkje hadde hatt noko plan om å utvikla meg. Dette er kort sagt det mest elendige rådet som nokon gong har vorte gitt til nokon. Her er rådet mitt:

Bestem deg fyrst kor god du vil verta. Er du ein sånn som skriv litt på fritida no og då for å få uttrykk for kjenslene dine, eller har du lyst til å få noko utgitt? Viss det fyrste, er det eit godt råd å berre skriva når du får den ekstreme skrivetrongen som du ikkje kan halda deg unna. Er det derimot det andre, held ikkje det. Det vert som å venta med å jogga til du plutseleg får ein ekstrem uimotståelig joggatrong. Det skjer ikkje med mindre du allereie har koma inn i joggerytma.

Trongen til å skriva, er ikkje noko som meldar seg viss du let skrivinga råta vekk. Kanskje, kanskje, vil du av og til kjenna ei kjensle av at «no er det på tide å skriva gitt», men det er ikkje noko du vert god av. Vil du verta god, må du skriva uansett. Etter ein lang periode med meir eller mindre tørke, bestemte eg meg for å starta på ein roman. Det var lengjesidan sist eg hadde skrive noko viktig for meg, ettersom eg i lang tid berre hadde skrive kortare sakar. Med andre, ord; ute av trening.
Det fyrste eg måtte gjera, var å skriva kvar einaste dag. Uansett alt. Det førte til ei heil rekke dårlege kapittel,  noko som er verd det – medan ein skriv alt det drittet som vert forårsaka at ein skriv sjølv når ein ikkje vil, får ein kolossalt med trening. Og ikkje minst; etter kvart kjem rytma. Etter ei veke med skriving kvar dag utan å taka omsyn til kjenslene mine, byrja trongen å melda seg av seg sjølv. Viss eg ikkje hadde noko å skriva på eller med, kom abstinensane. Eg hadde rett og slett ikkje noko val. Med andre ord, den kjensla folk rådar deg til å venta med å skriva til du automatisk får – den kjensla dyrkar ein fram sjølv. Spørsmålet er kor ofte du vil ha kjensla. Vil du verta god, må du ha ho så ofte som mogleg. Difor: Skriv kvar einaste dag uansett. Det er betre skrivetrening å stira inn i eit tomt Word-dokument ein time, enn å gjera andre ting.

02. Viss ein tekst syg
Dette er eit flunkande nytt tips, av di eg opplevde det nettopp. I mitt tilfelle var det ein heil haug av kapittel i romanen min. Det som skjedde, var at eg fekk høyra at det siste kapittelet mitt mangla skildringar. Etter kvart balla det på seg. Kapitla var tomme for stemning, dei berre ramsa opp kva som skjedde, det var ikkje noko liv i dei, og dessutan vart ein ikkje noko glad i menneska som var med i historia. Det var kjipt. Eg tenkte at viss eg faktisk mangla absolutt alle heilt grunnleggjande skriveferdigheitar (bortsett frå dei ein kan trena seg opp til på kort tid, som til dømes grammatikk og slikt), så hadde eg ikkje sjans. Me gjekk gjennom avsnitt for avsnitt, sånn at eg kunne få veta konkret kva som var gale, kva som gjorde setningane dumme og kvar det burde fleire skildringar inn. Eg valte meg eit kapittel (i ei novelle kunne ein til dømes lese gjennom heile novella) og prøvde å setja fingrane på konkret kva som var i vegen, og korleis eg kunne fiksa det. Så la eg meg.

Det er her rådet kjem inn i biletet: Medan eg sov, jobba hjernen min på spreng. Hjernen min ville jo ikkje at eg skulle slutta å skriva (sånn som eg nesten vurderte, ettersom eg sog så fælt), eller at eg skulle fortsetja å vera dårleg til å skriva utan å fiksa opp i det som var gale. Eg la meg i eitt-to-tre-tida om natta, sov hardt og konsentrert, og vakna klokka halv ni om morgonen av ei slags panikk-kjensle. ÅNEI! gjekk kjensla utpå. EG ER I FERD MED Å SVIKTA MEG SJØLV! Eg skjønte at problemet mitt hadde vore at eg ikkje hadde teke skrivinga mi seriøst nok, at eg hadde slurva, at eg ikkje skreiv lengje nok når eg fyrst skreiv, at eg surra for mykje med andre ting og alt anna kødd. Eg bestemte meg samstundes for at dette var den viktigaste tingen i heile livet mitt. Og at å rota vekk dette, var som å drepa seg sjølv. Med andre ord var eg lys-vaken. Auga mine var vidopne, og eg sprang ned i stova, drog fram denne dataen her og opna dokumentet. Eg fann fram kapittelet eg hadde lese gjennom dagen før, sette musikk i øyra, og så tok eg føre meg alt saman. Eg skreiv den nye teksten nokre linjer over det eg allereie hadde skrive, og valte å sjå på det eg skreiv i går som kladd. Så skreiv eg det på nytt. La inn skildringar, snudde setningar på hovudet og pakka informasjonen inn i bilete. Etter kvart som eg jobba meg gjenonm informasjonen, sletta eg linje for linje, og jobba meg vidare. Det nye kapittelet var sikkert 100 gongar betre. Eg vil òg leggja til at eg sov mykje kortare enn til vanleg, og at eg ikkje har vore så opplagt på år og dag. Hjernen min jobba hardt og konsentrert den natta.

Tipset handlar ikkje om at du må «skriva det dårlege på nytt». Skal du skriva det dårlege på nytt, bør du iallfall ikkje sletta alt saman på ein gong og deretter skriva det ein gong til, sånn som mange andre mennseke gjer. Det fører som regel berre til at ein slettar og slettar i all æve og aldri kjem nokon veg. Hovudgreia, sånn som eg lærte det den gongen, er at du til ein viss grad kan bestemma kva hjernen din skal jobba med om natta. Vil du at hjernen din skal jobba med ein tekst, så må du tenka på teksten. Då må du gå gjennom teksten rett før du skal søva, vri og venda på han, rota fram alt som er feil, og fortvila deg. Sørg for at du vaknar tidleg neste morgon (eg vakna av ein eller annan merkeleg grunn av meg sjølv [har ikkje vakna tidleg av meg sjølv på mange år, iallfall ikkje med så få timar søvn]), og la fiksing av tekst vera det fyrste du gjer. Kanskje vaknar du opp som ein ti år eldre skribent. Fantastisk.

03. Viss du skriv på data; opna dokumentet tidleg.
Det har fungert for meg. Ofte har eg prøvd å samla mot til å skriva medan eg gjer heilt andre ting, og så opna dokumentet i same sekund som planen om å skriva dukkar opp. Den nye strategien derimot, går utpå at sjølv om eg gjer andre ting, så har eg alltid dokumentet oppe. Viss eg snakkar i telefonen medan eg planleggjer å skriva etterpå, så stirer eg inn i dokumentet. Medan telefonsamtalen føregår, veks trongen til å skriva vidare i dokumentet. Når samtalen er over, er eg klår med ein gong. Hjernen min skjønar ikkje at me skal skriva viss eg stirer inn i bokhylla, inn i veggen eller inn i Facebook.
Når det kjem til å skriva for hand, vil eg vedda på at det same gjeld. Å la blyant og viskelær og spissar og ark eller skrivebok liggja klår, rett framfor deg, og gjerne gå rundt med blyanten i handa (Viss du til dømes skal henta deg ein kopp te før du byrjar å skriva). Når det kjem til te:

04. Kva liker karakteren din?
Er det ein sånn karakter som drikk kaffi? Eller er det te? Kva type te? No kjennar eg eit menneske dette rådet ikkje vil fungera for, av di ho er ein kresen jævel og ikkje ville fått same oppleving av å drikka urte-te som det ein eventuelt karakter ville hatt. Er du og ein kresen dritt som ikkje liker noko som helst, så kan du jo prøva å tenka ein mellomting. I verste fall kan du hella sjokolademjølka eller party-brusen din i ein kopp som du trur karakteren din ville hatt teen eller kaffien sin i.
Det er difor eg alltid lagar meg kaffi når eg skal skriva om Robbie Orderby, og sjølvsagt aldri med sukker eller mjølk i. Eg tek gjerne på meg svarte klede (for å sletta min eigen personlegheit – dette gjer det lettare å gløyma at eg eksisterer, og halda fokuset fullstendig på den som fortel historia), og, viss eg vil ha litt julestemning – knaskar nokre pepperkakar i mens. Drikker smudi, viss eg vil at det skal vera sumar. For å skildra kulde sørga eg for å halda vindauget oppe, gni henda inn med snø til dei var så kalde at eg nesten ikkje greidde å skriva med dei, og deretter fortelja om korleis kulda var. Kort sagt; mykje av det som skal fram i teksten, bør ein kjenna på i røynda òg. Er det ein ordentleg disiplinert, eller ein slakk karater? Utifrå dette kan ein vurdera om ein skal skriva teksten medan ein ligg på senga, eller om ein skal settja seg ved eit høgt bord med beina ned på golvet og henda stivt framfor seg å tastaturet. Alle desse små detaljane; kvar du sit når du skriv, kva du har i koppen ved sidan av deg – alt dette kan verka på teksten på rett måte om du berre vel dei rette tinga.

05. Vurder kva tid på døgnet du er best.
Eg er til dømes mest kreativ om kvelden og natta. Då er eg superduperkreativ, og svært lite kritisk. Det vil sei at viss eg har lyst til å skriva mykje på ein gong, er det lurt å skriva om kvelden og natta. Då kan eg skriva langt og lenge, og stå opp neste dag til ein tekst som er heilt på tryne og berre inneheld oppramsing. Andre menneske derimot, skriv kanskje best når dei er på sitt mest kreative. Det eg kan konkludera med, er at eg er flinkast til å skriva om morgonen – før eg har gjort noko som helst anna – og mest kreativ om kvelden. Difor må eg planleggja om kvelden, og skriva om morgonen. For meg er det perfekt, ettersom hjernen jobbar med det eg har planlagt medan eg søv, sånn at eg er ekstra klår til å skriva om morgonen. Viss du driv med skule og jobb og den slags kødd så tidleg at du ikkje får til å skriva, kan du jo vurdera å stå opp endå tidlegare. Litt av poenget med å skriva om morgonen, er jo at ein gjer det medan alt som har skjedd dagen før er bearbeida, og det ikkje har skjedd noko nytt dagen etter. Når hovudet er på sitt reinaste og klåraste.
Uansett kva du går for, prøv å gjera det på den måten kvar dag. Som eit rituale. Eller rutine. Då vert ikkje skrivinga forstyrra av at det er forskjelleg tid på døgnet kvar gong.

Dette er ting eg nyleg har innsett, og eg trur det burde fungera for andre menneske òg. Neste gong skal eg skriva ned nokre tips for å jobba fram idear. For somme er ikkje det naudsynt, ettersom ideen allereie er heilt klår. Difor passa dette fint for menneske som kanskje har ein ide men som slit med å gjeva ideen den verdigheita som han treng.

Ta deg sjølv i nakken!!!!

Eit vanleg virus blant folk som skriv, er «eg kan ikkje skriva, buhu». Folk er forferdeleg lei seg når dei ikkje kan skriva. Det er eit stort hol i livet deira, men allikevel vil dei ikkje gjera noko med det. No snakkar eg for dei som eigentleg brenn for det. Som har det i seg. Det er eit stort tap å sjå at ein ikkje kan skriva. Det skjer ofte når ein kjem opp i tenåra ein stad. Det byrjar som ein kritikarrøyst som vekkjast til live og får dei til å skriva mindre av di dei er meir opptekne av kvalitet enn «kvantitet», som dei kallar det. Dei ser på det som eit positivt trekk å skriva lite, av di det betyr at dei leggjer meir i det dei skriv. Dette fører til at dei kjem ut av trening, og kritikarrøysta vert endå klårare og endå høgare. Og så sluttar dei å skriva. «Eg får ikkje setningane til å flyta saman», «det vert hakkete», «ikkje noko flyt» og «ikkje levande». Det har gløymt kvifor dei skreiv. Alt er berre overflate.

Det er jævleg irriterande å sjå, av di det som regel rammar dei som er dritgode. Personleg kunne eg ikkje brydd meg mindre om kva dei sjølv føler om det dei skriv, eller om sjølvtilitta deira. Dei kan hata det dei skriv for min del. Problemet er når dei sluttar å skriva, sånn at eg ikkje lenger kan lesa det. Dei fleste av dei skjønar at viss dei berre byrjar å skriva oftare, så vil flyta venda tilbake. Men så er det så vanskeleg å starta opp att. Ein vil jo heller sitja på Facebook eller kva no enn det er ein driv med for noko.

DSC_0717

Viss du brenn for noko, er det ikkje sant at du ikkje har tid til å halda på med det. Viss det verkeleg er dette du vil, så må du laga deg dit. Viss du faktisk vil halda på med det resten av livet. Folk seier «det er mange som ikkje får det til, og då har dei ikkje noko anna», men viss ein ikkje satsar fullt og heilt så er det nesten heilt sikkert at ein berre kan gløyma heile driten. Sjølvsagt har du tid. Du kan låsa deg inn på skuledassen i friminuttet å skriva. Det er berre kødd at du eigentleg skulle gjort leksar. Du gjer jo ikkje leksar uansett. Du hengjer med Folk og snakkar om Kødd. Det er ikkje så innmari Satans viktig.

Eg er sur for at eg har prioritert skrivinga mi så lite i det siste. Det er litt av di det var så forferdeleg demotiverande at dei la ned Skrivebua og at eg ikkje lenger har nokon som kan muntra meg opp. Og det er litt av di eg tenkjer «gidd ikkje». Skjønar ikkje kvifor eg tenkjer det. Dette er jo det einaste eg veit med sikkerheit at eg har, og allikevel er eg dust nok til å la det døy.

Eg har gjerne eit hovude og ei historie som eg vandrar i konstant i cirka tre år på kvar av dei. Når dette skjer, utviklar historia seg, og eg er djupt inne i det, og det er dessutan svært spanande. Før i tida, då eg ikkje hadde kritikerstemma som snakka om setningar som ikkje ville flyta, så skreiv eg konstant. Då skreiv eg gjerne mange sider kvar dag, utan noko spesiell tanke om korleis det skulle sjå ut for dei som las det. Det var sånn eg vart god. No er eg for oppteken av å vera god til å få fram historia eg vil ha fram, eller til å utvikla meg i det heile. Og historia eg har vore inne i dei siste tre åra, byrjar å forsvinna no. Utan at eg har skrive det. Eg har gått rundt i ei anna verd utan å gjera noko som helst positivt ut av det. Det er som om heile greia berre døyr. Det er satans trist, og eg har ikkje tenkt å la det skje endå ein gong, for det har nemleg skjedd svært mange gongar allereie. (Har ein ambisjon om å ta opp historia ein gong i framtida)

No har eg fått ei ny. Eit nytt menneskesinn som er interessant, og ei ny historie. Eg har skrive nokre sider. Denne gongen skriv eg hulter til bulter, eg skriv ilag med Stine (som er ein av desse «eg kan ikkje skriva»-dustane og eg må tvinga ho i fem timer kvar gong det er jævleg keisamt) og eg har bestemt meg for at dette ikkje skal døy utan vidare. Det er smart av meg! Det har nettopp kome i hovudet mitt, og me har nettopp starta. Eg har lyst til å fylgja denne historia heilt til ho er ferdig, og når ho er verdig, skal ho vera skrive ned.Kanskje andre kan få ta ein titt.

Det er ikkje sånn at du skal sitja og venta på at inspirasjon skal koma. Av og til seier nokre dustar til meg at «du kan ikkje pressa deg sjølv til å skriva, for då kjem det ikkje frå hjartet ❤ » Dette høyrest smart og snusfornuftig ut, men det er ikkje så jævleg smart. Ting kjem nemleg ikkje frå hjartet heilt av seg sjølv. Ein må fyrst koma inn i det. Når ein har kome inn i det, då kan det koma frå hjartet etter kvart. Fyrst må ein berre få det til å flyta. Ein må skriva kvar jævla dag, uansett om ein vil eller ikkje, for når ein fyrst har kome i gang, då kjem sjela og nerva og alt det som ein likar å inkludera i ei tekst. Viss du sit og ventar på inspirasjonen så kjem det ikkje frå hjartet, det berre døyr. Det er like dust som å ikkje vanna blomsten av di blomstringa ikkje vert «ekte» viss du har vatn i.

Skrivebua – ein viktig del av mi historie

Ikkje meir av dette?
526739_10151310029392279_369089378_n

Eg vart medlem av skrivenettstaden Skrivebua.no i 2007. Etter det har eg lagt ut nesten alt eg har skrive. At nokon les og seier kva dei meiner, gjer det endå meir motiverande å skriva. Det aukar inspirasjonen med eit sånt fellesskap. Eg er sikker på at eg hadde fortsette å skriva utan Skrivebua, men eg kan ikkje førestella meg at det ville ha vore fullstendig det same. Den responsen eg ofte fekk på det eg skreiv, var særdeles motiverande. Eg kan førestella meg at Skrivebua vil hjelpa mange unge skrivande individ gjennom den vanskelege tida som ungdomsskulen kan vera for dei med ei rik indre verd.

At dette skulle vera eit økonomisk problem, har eg vanskeleg med å forstå. Spesielt etter at me som har nytte av fellesskapet har vist så tydeleg engasjement.
Image
For ei tid tilbake sida var det svært populært å skriva direkte om tema som sjølvmord og sjølvskading. Mange kanaliserte dei vanskelege kjenslene sine direkte inn på skildnadar av blod og kniv og opne sår. Det var ein vanleg måte å forstå kjensler på, sjølv om det etter kvart, i sum, vart meir destruktivt enn konstruktivt. Eg hugsar då redaksjonen sette inn regelen om at det ikkje var lov å skildra sjølvmord og sjølvskading direkte. Dette gjorde meg, og mange andre av dei som skreiv om den slags, svært provoserte. For oss var dette ein måte å få uttrykt kjensler som det var vanskeleg å uttrykkja på andre måtar. Sjølv om det ikkje var livsviktig å publisera det, så var det allikevel eit spark i vår retning som ikkje var noko hyggjeleg.

Men, ved å sensurera meg sjølv på den måten, lærte eg å skildra begge desse tinga på ein mykje djupare og kanskje endå meir smertefull måte enn tidlegare. Eg lærte meg antydning. Dette er ein kunst eg er særdeles glad i. Ved å kunne skildra sjølvskading utan å skildra det direkte, vart eg betre til å laga ordentleg gode tekstar. Dette smitta sjølvsagt over til alle andre ting og. Ikkje berre sjølvskading, men alt frå eit drap til å eta middag.

Å ha sånne redaktørar som les gjennom alt ein skriv, gjer sjølvsagt Skrivebua til ein mykje tryggare plass for unge menneske, enn det det ville ha vore elles. Det er ei atmosfære der som det skal mykje til for å kunne skapa andre plassar. Eg har ein vegg på rommet mitt som er full av små papirlappar der det står «månedens tekst» og «månedens tommel».

Image
Me fekk beskjed om at Skrivebua ville verta sikra drift framtil 2014 i fryste omgang, men i etterkant viste det seg at det ikkje var særleg seriøst. Den økonomiske stønaden frå Kulturrådet og Utdanningsdirektoratet saman med Nordland Fylkeskommune, kunne ikkje strekkja til, og no vil i tillegg Nordland Fylkeskommune trekkja tilbake stønaden. Dette skal dei avgjera 6. desember. Eg gruar meg. Det er så mykje personleg historikk der inne. For meg, der skriving er 90% av meg, er det naturlegvis jævleg sårt. Eg held på å kopiera og lagra tekstar derifrå no, sidan DropBox sletta alle tekstane mine for ikkje så lengjesidan og alt anna er borte. Eg har lagt ut over 900 tekstar. Så det kan sjølvsagt ta litt tid. Det går greitt, men eg kjennar ei sterk melankoli i heile prosessen. Det faktum at nokon ynskjer å sletta alt dette frå historia. Eller for å seia det meir korrekt; at ingen ynskjer å taka vare på det.
Image
I desember kvart år dei fem siste åra, har eg putta det sterkaste frå mi indre verden inn i eit kapittel kvar dag i desember fram til julaften. Tidlegare har eg gjort dette ganske ubekymra, og delt det med andre menneske inne på Skrivebua. No gjer eg det medan eg i tillegg skriv brev til politikarar og stadig tenkjer på at dette kanskje er siste år eg kan dela det på denne måten. Ein vert ikkje sett nokre andre plassar. Eg førestellar meg at eg lagar ein eigen blogg til kalenderen for 2013. Det er ikkje på langt nær det same, og eg kan ikkje førestella meg at eg vil ha eit synleg publikum som eg kan kommunisera med og som eg vil registrera. Det er jo mykje av moroa!
Image
Eg er ein av dei der skriving ikkje er ein hobby, men meir ei livskraft. Eg har ein heil haug med andre interessar, eg er oppteken av miljø, eg er oppteken av dyr, er er oppteken av å teikna og å drikka kaffi og å laga mat og sikkert mykje anna og – men skrivinga er framleis sjølve personlegheita mi. Det er grunnmuren. Dette har eg drive med lengje før eg registrerte meg på Skrivebua, og eg vil fortsetja med det lengje etter sida vert øydelagt eller etter eg har vokse ifrå det. Men der inne ligg mange år av livet mitt, år som eg sjølvsagt kan printa ut og leggja i ei mappe, men som ikkje vert like tydeleg. Ein kan sjå ei utvikling båe som talent og som person. Kva eg var oppteken av, kva som føregjekk på innsida av dette hovudet.

http://www.underskrift.no/vis.asp?kampanje=4369

Skriv under for at Skrivebua skal få leva vidare.