Lukkerus

For nokre år sidan opplevde eg å vere glad i nesten to veker i strekk. Det var midt på vinteren, kanskje i januar, altso den tida på året der eg ikkje lenger vert drive vidare gjennom mørkret av kalenderen eg skriv på kvar dag, og mørkret gjer det umogleg å vakna om morgonen og å vere ordentleg vaken om dagen – slik at eg ikkje får sove om natta. Difor var det òg so veldig rart at eg plutseleg var glad. Eg har alltid sett for meg ei skala med lukke (nei, det er ikkje nokon psykolog som har sagt dette til meg!) der null er i midten, ti er høgast og minus ti er lågast. Det store målet mitt er som regel å nå null. Null er mangel på alt det som gjer livet uuthaldeleg, og null gjer det mogleg å kome på skulen og å gjere lekser. Null gjer det mogleg å konsentrere seg om saker og ting. So, plutseleg, den veka, var eg seks, minst. Kanskje endå høgare oppe. Sjølv om eg gjekk på skulen, var eg glad. Eg fann på kjekke ting kvar dag, i godt selskap. Me lagde muffins, akte kvar dag, spiste frukost i snøen, drakk chai-te og såg på teiknefilmar. Eg hadde nettopp kome ut av ein mørk periode der blod og andre skumle ting var det einaste som var interessant, og kontrasten var so sterk at eg rett og slett føyk opp på pluss-skalaen. Kvar dag tenkte eg ting som «oj, no har eg vore glad i tre dagar i strekk! Kva er dette for noko!»
DSC_0702DSC_0700
Seinare har eg opplevd liknande ting fleire gongar. Når eg er glad spring eg rundt og er aktiv, og møter menneske eg ikkje har møtt på lengje. Det eg derimot ikkje gjer, er å skrive.

Viss eg skal leite gjennom historia etter ein av dei mest meiningsfulle periodene i livet mitt, landar eg i 9. klasse. I 9. klasse var eg aldri glad. Eg var langt under null, eg var so djupt nede på minusskalaen at det var kritisk. Eg var aldri med i timene på skulen. Det kom folk frå kommunen heim til meg for å køyre meg dit, og dei sto og såg etter meg for å vere sikre på at eg gjekk inn i skulen og ikkje heim. Likevel gjekk eg heim. Og gjorde eg ikkje det, sette eg meg på biblioteket og skreiv. For det var det eg dreiv med i 9. klasse – eg skreiv kvar einaste dag. Eg passerte heilt sikkert 6000 ord om dagen, og det einaste eg ville var å skrive meir. Eg produserte tekster i eit køyr av di alt berre fløyt ut or meg utan stans, og ingenting kunne stoppe det. Eg hadde det heilt forferdeleg. Og ein stor del av meg beundrar den personen eg var i 9. klasse meir enn eg beundrar nokon andre versjonar av meg sjølv eller andre.

Eg er glad eg har desse opplevingene av glede av og til, og at eg veit korleis det kjenst ut å vere glad. Eg er òg glad for at eg klarer å gå ut or huset og at eg ryddar, trener, stort sett får gode karakterar og etter mi smak ser ganske bra ut av di eg har kontakt med mitt ytre og passar på det konstant. Mange seier til meg at det har skjedd so stor forandring, og at det er bra, og eg seier at alt er mykje betre no. Men, den delen eg ser på som viktigast har fått råtne. Eg slit med å presse fram ord. Fantasien min har gått i stå. Viss eg er lei meg kan eg ikkje dikte opp nokon som kan kome å trøyste meg, eg held berre fram å vere lei meg heilt åleine. Historier som lager seg sjølv i hovudet mitt hindrar meg ikkje frå å fylgje med i undervisninga, og eg skulkar ikkje skulen for å skrive. Eg skjelver når eg tenkjer på skriving. Det skremmer vettet ut or meg.
Blond Dreams - Kopi - Kopi
Eg er rett og slett ikkje kreativ. Eg har so vidt starta på kalenderen frå i år, og eg har mine tvil på om eg kjem til å fullføre i det heile teke. Eg er ikkje i stand til å dikte opp ting, eg har fått so mykje eige liv at det tek plassen til alt anna. Viss eg held fram på denne måten kjem eg ikkje til å vere nøgd med meg sjølv på daudsleiget, eg kjem til å føle at eg har levd utan grunn.

Poenget mitt er at alle fokuserer på å vere lukkelege og det er det einaste dei vil, og på internett finn ein heile tida motiverande sitat om at «viss det ikkje gjer deg glad – slutt å gjere det!», og elevar vil ikkje lære ting på skulen viss ikkje dei vert glad av å lære det, og absolutt alt handlar om å vere glad konstant. Som om det er so viktig å vere glad heile tida. For meg er korkje glede eller sorg noko eg ser noko poeng i å gå rundt å ha heile tida. Folk som alltid er glade framstår for meg litt dummare enn dei som er like mykje begge delar. Og ofte er dei ikkje spesielt sympatiske heller, dei er so redde for å slutte å vere glade at dei sviktar alle som ikkje er like «heldige» som dei.

Det er berre ein ting eg vil ha heile tida utan stopp. Eg vil vere engasjert i det eg brenn for og leve for å gjere den tingen. Eg skal ikkje gjere det for å verte glad, og eg skal ikkje sitje å vere glad heile tida medan eg gjer det. Noko av det beste eg veit er når eg, som er ganske dårleg i matte, plutseleg er djupt inne i noko eg nesten har forstått, og riv meg sjølv i håret av di eg ikkje forstår det heilt, men samstundes er so engasjert at eg ikkje klarer å sjå noko anna enn akkurat det eg held på med. Eller når eg skriv og gløymer at eg eksisterer, og berre føler det karakterane føler, og viss dei gret so gret eg òg, og hjartet mitt bankar når noko skummelt skjer. Viss eg lev meg inn i ein skummel film og vert lamma av frykt eller viss eg demonstrerer mot noko som gjer meg sint og plutseleg går i eitt med alle dei andre menneska og berre er ei ropande røyst som berre har ei einaste sak i hovudet og det er rettferd.

Folk som er glade heile tida, gjer ikkje sånt.

Mine år gjennom hår

Eg har logga meg på den gamle PC-en for å finne bilete av meg sjølv med forskjellege farger på håret. Håret mitt har alltid vore i endring, men når eg tenkjer etter, representerer kvar einaste endring ei anna, større endring. Somme av desse endringene var ikkje noko hyggjelege ein gong.

Dei eldste bileta finst ikkje her, dei finst i fotoalbum oppe på loftet. Eg kjem ikkje til å bla gjennom dei no, for det mest interessante er jo ikkje korleis det såg ut. Før hadde eg kort, ljost hår i ei sløyfe på toppen av hovudet. Veldig søtt. Etter kvart fekk eg langt ljost hår. Mamma sa alltid at det var so fint, sjølv om eg ville farge det mørkt. Eg er ikkje heilt sikker på kvifor eg so gjerne ville farge det mørkt, det var sikkert av di eg visste om so mange pene menneske med brunt hår og av di eg ville ha ei forandring. På eit tidspunkt drog me til frisøren for å «stusse tuppene», og frisøren klipte håret mitt heilt opp til skuldrane sjølv om håret hadde brukt å gå langt ned på ryggen. Då gjekk eg i 1. klasse på borneskulen, og det er det fyrste minnet eg har om å ha følt meg stygg. Kvar gong eg gjekk forbi ein spegel vart eg kjempelei meg og tenkte på alle dei uttrykka eg ikkje kunne lage i fjeset av di det fekk meg til å sjå endå styggare ut no som eg hadde hår til skuldrane (det kledde meg nemleg ikkje i det heile teke).

Fyrste gong eg farga håret gjekk eg i 5. klasse, og alle sa at det var stygt. Iallfall var det fleire i klassen min som sa at alle hadde sagt det. Den einaste venen eg hadde i klassen sendte meg til og med ein E-post (dåtidas chatting) der det sto «PC: Håret ditt er stygt alle seier det», eller noko i den duren. Eg hadde forøvrig mast kjempelengje på å få farge håret mitt raudt, og eg tykte ikkje at det var stygt, difor vart eg heller ikkje lei meg. Håret mitt var dessutan langt, noko som gjorde at eg ikkje såg stygg ut slik som då håret mitt var kort. Det eldste biletet eg kan finne av håret mitt er dette:

553744-7-1262030455289
Eg brukte forresten ikkje å sminke meg sånn til vanleg, det var berre noko eg gjorde av di eg var åleine heime og hadde eit sminkeskrin. Dette var sikkert i 7. klasse eller noko slikt. Håret mitt hadde vorte ljost igjen av sola og deretter farga raudt på ny, eller noko slikt. Det er litt vanskeleg å identifisere akkurat når det er ifrå, sjølv om nokon sikkert kjem til å sei at eg er dum som ikkje berre går inn på biletet og finn ut kva år det er frå. Eg har til og med ein ide om kven den personen er. Tilbake til innlegget. Gjennom heile barneskulen hadde eg to venninner ein klasse under meg, som eg delte heile mi verd med og som eg var so glad i at eg ikkje kunne førestella meg eit liv utan dei. I 6. klasse sa dei at dei hadde ei overrasking til meg, og so telte dei stille til tre før dei sa «vi er ikke venn med deg!». Alle trudde sjølvsagt at me skulle bli vener igjen og at det berre var ein krangel, men dei hadde ikkje sett måten det skjedde på. Det var openbert noko dei hadde planlagt lengje, og eg visste at eg kom til å vere heilt åleine i verda for resten av livet mitt, og so bytta eg skule. Då eg starta på Lysheim Barneskule var håret mitt noko midt mellom ljost og raudt, litt som på biletet, berre ljosare. Eg hadde militærbukse (hadde ønskt meg det heile livet!) og gusjegrøn genser og dragesmykke den dagen eg begynte. Eg har ikkje noko bilete av det, eg berre hugsar det kjempegodt! Ein gut i parallellklassen kommenterte at eg var to meter høg (ikkje til meg, eg fekk høyra det seinare) og min snarlege besteven tredte fram frå klassen og tok meg i handa. Det såg ut til at eg kom til å få det veldig fint der. Dei kule jentene i klassen, hvis gjeng hadde namnet «Dei Kule» (heilt på ordentleg!) sa at dei kunne gjere meg til ein av dei kule, og spurde meg om eg fekk lov å sminke meg. Eg angrar litt på at eg ikkje tok imot tilbotet. Når eg tenkjer på det i ettertid kunne eg ha farga håret blondt, byrja med sminke på den måten dei gjorde, gått i slike klede som dei gjekk i, og sikkert fått kjempegod sjølvtillitt og kjærast og alt mogleg. Alle slags fæle ting som skjedde seinare hadde sannsynlegvis ikkje skjedd viss eg berre sa «ja» til å verta kul. Istaden gjekk eg bort til dei som ikkje var kule, og blei endå mindre kul enn dei igjen. So lite kul at til og med dei ukule ikkje ville vere med meg. Dei innsåg at eg drog statusen deira endå lengre ned enn den hadde vore frå før. Lærdom: Sjølv om nokon ikkje er populære, betyr det ikkje at dei ikkje har nøyaktig same tankegang og nøyaktig same mentalitet! Viss dei hadde fått moglegheit til å mobbe andre, ville dei garantert ha gjort det. Tilbake til håret.

553744-7-1262030459841

Sumaren til 7. klasse var eg so lei av å vere meg (på dette tidspunktet hadde eg den bestevenninna eg valte vekk den kule gjengen for) at eg bestemte meg for å bli ei anna istaden. Eg hadde nemleg ei veldig, veldig god venninne som heitte Lucy, og eg er ikkje sikker på om eg forstod at eg hadde dikta henne opp sjølv eller ikkje. Iallfall fortalde eg klassevenninna mi at eg og Lucy kom til å kle oss ut som kvarandre og bytte plass for ein stund. Eg nytta sumarferien på å verta so lik Lucy eg berre kunne, gjennom å farge håret mitt svart, unngå sola (for å bli kvit) og slutte å spise. Lucy var nemleg kjempetynn (ho hadde anoreksi), likbleik av di ho var vampyr og hadde svart hår. Det fungerte ganske bra, magesekken min krympa slik at eg berre klarte å spise bittesmå posjonar, og alle trudde eg hadde spiseforstyrrelser. (Noko eg forsåvidt hadde òg, sjølv om det var for å kle meg ut som Lucy.) Biletet over er ikkje frå den perioden, men det er det biletet eg fann som liknar mest.

Klassevenninna mi vart lei av tullet mitt etter kvart og ville ikkje lenger vere ven med meg, dessutan var heile klassen sint på meg for at eg hadde gjort henne upopulær (sjølv om ho var upopulær då eg starta). Eg vurderte å rømme til kjærasten min i Danmark heller enn å starte på ungdomsskulen. Viss eg berre kunne finne nokon som ville køyre meg til Danmark, for han ville ikkje køyre so langt.

No kjem eg til den perioden eg har masse bilete ifrå, so no skal eg konsentrere meg endå meir om hår!
553744-7-1262030538235

Dette er meg i 8. klasse. Eg hadde nettopp klipt håret kort på eine sida, og det vart ikkje slik som eg hadde tenkt ettersom frisøren var so skeptisk at ho gjorde det på ein teit måte. Eigentleg ville eg at det skulle vere heilt kort, kanskje berre ein cm. Istaden klipte ho det til skuldrane. Hadde det vore i dag, ville eg ha teke saksa og gjort det sjølv. (Det er 6 år sida eg var hos frisøren sist) Eg ser sikkert ut som eit typisk medlem av ein «emo-gjeng», for dette var på den tida der emo-gjengar ikkje berre eksisterte, men var veldig vanlege. Diverre var dei ikkje det på skulen min, og mykje av det emo-aktige eg gjorde, hadde eg drive med lengje før eg visste kva «emo» var eller i det heile teke hadde høyrd ordet. Eg var so outsider at eg ikkje fekk med meg slike begrep. All den svarte eyelinaren var ein fin måte å skjule dei stygge strekene eg hadde under augo, og eg tykte ikkje eg var noko fin utan. Eg kunne ta på meg kva eg ville og gjere artige ting med gamle klede. Eg var veldig glad i indianarar og ulver og tarotkort og draumefangarar og å fantasere om å reise langt vekk.
På Borre Ungdomsskule var det to emogjengar. Den eine emogjengen gjekk i 10. klasse og besto av kanskje fem personar, og var ei motpol til bimbo-gjengen som likte å leite etter folk dei kunne mobbe, samt skryte av kor flinke mobbarar dei var. Ein gong prøvde dei å skremme meg ved å fortelje meg at på grunn av dei måtte nokon på skulen gå til sosiallæraren kvar einaste dag, og at eg ikkje ville kødde med dei. Dei brukte å leite etter meg i friminuttet for å finne meg so dei kunne seie til meg at eg var emo og at dei kunne banke meg, og når eg ba dei setje i gang, sa dei at dei ikkje gadd av di dei hadde betre ting å bruke tida på. Eg gjekk i ein klasse som var kjempefeig og sat og såg på utan å seie noko, og når gjengen spurde om dei var på mi side, sa dei ingenting. Grunnen til at dei var ute etter meg var av di ein gong dei gjekk bort til ei jente for å seie stygge ting til henne, ba eg dei om å finne på noko anna å gjere. Det var to emogjengar, og den som ikkje var motpolen til mobbegjengen i 10. klasse, var ein gjeng på to personar i 9. klasse som var kjempepene og som eg skulle ynskje eg var ven med. Eg fekk aldri kontakt med korkje den eine eller den andre gjengen, so eg måtte vere emo heilt åleine i 8. klasse. Dessutan kutta eg meg sjølv. Det hadde eg gjort heilt frå 6. klasse, før eg visste at det var andre som òg gjorde sånt. På ungdomsskulen var det diverre eit tema alle visste om, so kvar gong eg gjekk forbi nokon i gangen lyfta dei opp handleddet sitt og imiterte at dei kutta seg medan dei sa «cut cut».

SONY DSC

(Her hadde eg raudt hår igjen)

Ein gong blei eg so lei meg at eg bestemte meg for å drepe meg sjølv på toalettet (det var nærmaste gøymestad) ved å døy av blodtap, men diverre låste vaktmeistaren opp døra slik at alle kunne sjå det. Då var golvet fullt av blod, og eg var svimmel. Eg og mi venninne frå barneskulen (me var aldri saman no lenger) vaska det opp, og eit par dagar seinare lagde rektor eit møte so ho kunne kjefte på meg. Ho og inspiktøren var begge einige om at eg var slem som hadde traumatisert dei andre elevane, og at eg berre tenkte på meg sjølv og at eg ikkje hadde noko ansvarskjensle som gjorde noko slikt utan å taka omsyn til kva det ville få andre til å føle. Men, eg fekk vete kva dei følte likevel. Dei følte «lol emo cut cut», og so skreiv dei på nettby at eg burde ta selvmord heime heller enn på skulen. Og på skulen sa folk «cut cut» heile tida, og eg visste ikkje kven nokon av dei var. Eg skreiv masse historier frå skuler på den tida, og av og til fekk eg kritikk for at handlinga ikkje verka truverdig og at karakterane var for overdrive. Viss dei hadde gått på skulen min ville dei skifta meining.
553744-7-1262030528760

Det var forresten ei periode i 8. klasse der eg var litt populær. På biletet har eg ikkje noko sminke, og eg gjekk i ganske vanlege klede. I handa hell eg ei bursdagsgåve som eg hadde fått av den nye bestevenninna mi (som gjekk i klassen min [ho har blokkert meg på Facebook no, kva feiler det bestevener eigentleg? Skal aldri få ein ny!]), og eg sat i gangen saman med dei andre. Eg hugsar ikkje korleis det blei sånn eller kvifor det gjekk over, men i byrjinga av niandeklasse (som var då det dramatiske på toalettet skjedde) var eg full av hat og såg sånn ut:
553744-7-1262030549340

Dessutan hadde eg kjærleikssorg, for den kjekke guten eg var forelska i og som var tre år eldre enn meg var ikkje forelska tilbake men hadde berre brukt meg heile tida og no ville han ikkje bruke meg meir av di han hadde blitt kjærast med ei venninne av meg som dessutan var endå meir emo enn meg og kvar gong eg gjorde noko emo som å ha svart under augo, sa nokon at ho hadde endå meir svart under augo og hadde endå fleir kutt på armen enn meg. (Ho gjekk ikkje på den skulen forresten, eg var framleis einsam emo.) Og eg sat ofte bakst i klasserommet og teikne folk som blei drept. Etter at rektor ba meg kaste boka blei ho ein fast karakter i den.
SONY DSC

Til høgre er meg i 10. klasse. Dei venene eg hadde måtte eg som regel reise nokre timer for å besøkja, men ein kort periode gjorde eg veldig mykje av det. Det var noko med sjølvtilliten min som hadde skjedd den siste tida, kanskje av di eg gjekk i koret og var flink til å syngja og miljøet i koret var kjempebra og alle var snille mot kvarandre og eg følte at eg hadde høg status og at eg brukte den til å inkludere dei nye i koret og vere snill. Eg hadde blondt hår og gjekk ofte i lippestift, og følte meg som den mest sexy personen i heile verda. Båe jenter og gutar hadde ein mystisk dragning mot meg, og eg kunne slå den på når eg ville. Eg drog folk mot meg ved å ha den mest forførande ustrålinga som gjekk an å ha, og eg forvirra dei. Heterofile jenter sa alltid «eg trur eg er bifil» etter å ha vore ven med meg ein stund, og eit av dei største problema mine var at eg måtte knuse hjarter heile tida. Eg veit ikkje korleis dette skjedde eller kvifor det gjekk over, men på eit tidspunkt forstod eg at eg eigentleg var ein gut. Ein periode gjekk det bra å vere ein gut som såg ut som ei jente, for eg var trass alt veldig sexy og sjølv om eg hadde skjørt og lippstift spurde folk meg av og til kva kjønn eg var. Det likte eg. Men so skjønte eg at eg måtte bli ein gut på ordentleg, for eg kunne jo ikkje leve sånn for alltid. Dette byrja å skje etter at eg farga håret svart igjen, og klipte det kortare. Eg følte at eg såg ut som ein traktorlesbe, og eg hata det, for eg var jo ein gut. Eg slutta å snakke, for viss eg snakka kunne folk byrje å snakke med meg, og viss det var fleire tilstade ville nokon nevne meg i tredjeperson og seie «ho» og det ville gjere kjempevondt.

Heldigvis skulle eg starta på vidaregåande i Tønsberg, og eg hadde dessutan bytta namn til Daniel. Det finst veldig få bilete av meg frå den fyrste perioden av di eg sleit med å «passere» (å få folk til å sjå meg som det kjønnet eg sjå meg sjølv som). Dei i klassen vart introdusert for meg som ein vanleg gut og refererte so vidt eg veit alltid til meg som «han», men eg hata måten eg såg ut på og snakka ikkje med mindre eg visste at stemma mi hadde ein mørk dag.
SONY DSC
Her er meg sumaren før vidaregåande. Folk sa «han» og «ho» om kvarandre, og det fekk meg til å mure meg inne. Eg følte meg endå meir fanga når eg visste at grunnen til at folk ikkje såg på meg som den eg var var på grunn av noko eg ikkje hadde valt, nemleg korleis eg såg ut då eg blei født. Her har eg eit sår på lippa av di eg blei banka opp av ein god ven 😦 (Eg banka opp henne seinare – med ein bombeball)
Snapshot_20120708_4
Eg passerte heldigvis betre og betre i laupet av vidaregåande, og rikshospitalet tok til slutt imot henvisninga frå psykologen slik at dei kunne byrja utreda meg. Dei brukte tre år på det, difor måtte kroppen min skjøne kva eg var heilt på eigahand. Stemma vart mørkare av seg sjølv, og eg fekk meir musklar og mindre kjensler (eg blei ganske kynisk) heilt ut av det blå. Alle refererte til meg som riktig kjønn, og eg til slutt følte eg meg so forstått at eg ikkje ein gong var redd for at dei skulle finne ut om bakgrunnen min. Eg turde å snakka om det i Grønn Ungdom når temaet transseksualisme kom opp, av di det ville gjere det lettare for meg å snakke om saka når eg kunne referere til meg sjølv som eit døme.
SONY DSC
Her er eg, på skrivebuatreff. Ikkje lenger redd for noko som helst, og heilt trygg på at rikshopsitalet kom til å akspetere meg og setje meg å hormon etter kvart. Det gjorde ikkje noko viss nokon tok feil av meg, for snart kom eg til å sjå so maskulin ut at ingen ville ta feil igjen nokon gong, og dessutan skulle trene masse og få masse musklar og skjegg og kjempemørk stemme og viss nokon prøvde seg på noko tull skulle eg banka dei opp og eg visste at testosteronet ville gjere meg endå mindre følsam enn eg allereie var, og det gleda eg meg til.
SONY DSC
Eg var veldig aktiv politisk og målpolitisk og oppteken av dyrerettigheitar og nynorsk og andre bra ting. Den einaste plassen eg ikkje hadde det bra, var på skulen, for grunna den dårlege sjølvtillitta eg hadde hatt før var det ingen som snakka til meg, og å gå bort å snakke med 20 personar når ein er ein, er mykje skumlare enn det er for 20 personar å snakka til 1 person. Skulen vart ein veldig destruktiv plass av di eg tenkte på å ta livet av meg kvar einaste gong eg var der, av di eg følte meg so usynleg at eg byrja å tvile på om eg eksisterte. Eg spiste aldri når eg var der, so eg blei kjempeslapp. Og eg var livredd for at nokon (psykolog, rikshospitalet) skulle finne ut at eg sleit, for då kunne dei nekte meg hormon, og då ville eg ikkje ha noko anna val enn å døy. Eg gjorde lurt i å slutte på skulen. Etter å ha slutta på skulen kunne eg drive med andre ting.

Vent no litt, det var dette håret. Eg farga det mørkt på vidaregåande, sjølv om eg nettopp hadde farga det ljost. Eg skjønte at eg såg meir maskulin ut med mørkt hår, dersom eg samstundes farga augnebryna mørke. Eg gjorde det med augneskugge kvar dag, og det fekk meg til å sjå mykje betre ut. Eg passerte nesten heile tida når eg teikna augnebryna mørkare, kontra når dei var ljose og folk som ikkje visste kven eg var tok feil av meg og kalla meg for «ho». Viss håret var litt langt, slik at eg kunne ta hårgele i luggen og laga ein slags sleik, samt busta til håret, såg eg meir maskulin ut enn viss eg hadde kort hår so andre såg kor lite hovude eg hadde. Hovudet mitt var eit av dei største kompleksa eg hadde. Å ha lite hovude var feminint og fekk folk til å ta feil.

Sjølv om eg var ein gut mesteparten av den tida eg hadde denne PC-en, er det nesten ingen bilete av korleis eg såg ut til vanleg på mappa med bilete frå kamera på PC-en. Eg følte meg rett og slett so fjernt frå den eg verkeleg var gjennom korleis eg såg ut at eg aldri tok bilete av meg sjølv i det heile teke. Av og til tok andre bilete, og det er slike bilete eg har, og viss eg tok hundre bilete kunne eg kanskje bruke eitt, men det var nesten alltid noko feil med meg som blei avslørt på biletet slik at eg hata det. Det er derimot bilete av meg i forkledning. Dei gongane eg kledde meg ut (eg har alltid likt å kle meg ut som karakterar frå historiene mine, og eg gjorde det då òg), tok eg masse bilete. Og dei karakterane var gjerne jenter, ofte Mia. Eg følte meg veldig pen som Mia, for då var det ikkje noko som var feil med meg.

Snapshot_20130114_22

(Sånn kunne eg halde på om natta)

SONY DSC
Det blei litt dumt etter kvart. Dei einaste gongane eg følte meg fri og frank, var i denne utkledninga, og eg kunne jo ikkje akkurat gå rundt sånn på garden eller elles viss eg ville at andre skulle ta meg for å vere ein gut. Sjølvtillita var det forøvrig ikkje so mykje gale med etter at eg slutta på skulen. Eg hadde begynt å date folk, og stundom blei andre kjempeforelska i meg og sa at eg var kjempekjekk. Eg var berre ikkje so interessert i å gå rundt å vere Daniel heile tida, og når rikshospitalet utsette timen der dei skulle stille diagnosen som avgjer om ein får behandling nokon gong eller ikkje, følte eg ikkje noko spesielt. Eg utsette til og med timen sjølv seinare, av di eg ikkje «gadd» å dra. Ein morgon vakna eg opp og lurte å kva faen eg dreiv med. Eg ville tilbake til den tida på slutten av ungdomsskulen då eg hadde blondt hår og lippestift og kjempegod sjølvtillit. Difor farga eg håret.
Snapshot_20130926_5
Det var kjempegøy! No kunne eg ha på meg kva eg ville og folk på gata ville smile til meg og bussjåføren ville vere hyggjeleg mot meg av di eg såg ut som ei jente. Eg måtte nytta pronomet «hin» om meg sjølv av di «ho» var for skummelt og minte meg for mykje om den ufrivillige «ho»-inga, og eg torde ikkje ta tilbake det gamle namnet mitt, men det kom etter kvart. Dessutan kom kjenslene mine tilbake. Eg hadde vore kynisk lengje, men no var eg kjempefølsam. Eg begynte å gråte for ingenting. Sånn er det enno. Det er forresten ikkje noko gøy, for folk forstår ikkje sånt.
Her er nokre youcambilete frå det fyrste året:
Snapshot_20130927_3Snapshot_20131020_1Snapshot_20131214
Eg farga håret rosa medan eg budde på Horten Gjestegård. I denne perioden måtte eg gå 40 minutt til jobben og 40 minutt heim, og det var advent, og eg skreiv adventskalender om ein kristen gut som heitte Hans-Magnus. Eg møtte ein gut som likna på Hans-Magnus på toget og blei forelska i han og ba han ut og ringde han stadig for å spørje om når han ville gå ut med meg og tenkte på han heile tida heilt til han avviste ved å leggje på istadenfor å ta telefonen, og so slutta eg å vere forelska i han av di han var teit som ikkje likte meg tilbake, og so blei eg bedt på middag av ein på jobben og møtte folk på Gaysir og sminka meg om natta. Eg heitte framleis Daniel, forresten.
Snapshot_20140113_7
Eg måtte gå for ein ganske overdrive stil for å laga ein kontrast frå tidlegare, slik at eg ikkje skulle bli kjønnsforvirra.

So blei eg ven med ein jobben, og so blei eg forelska i han. Medan han var bortreist i fire dagar bestemte eg meg for at me skulle bli kjærastar når han kom heim, men for at ikkje det skulle bli for komplisert sa eg til familien min at eg ville heitte Live igjen. Det hadde jo ikkje vore noko gøy å ha ein kjærast som kalte meg eit namn og so måtte han byrja å kalla meg eit anna namn og so ville heile familien hans kalle meg feil namn heile tida før dei òg lærte seg å nytta riktig namn. Det ville bli altfor komplisert.
puss

Etter at eg tok tilbake namnet mitt og inngjekk eit heterofilt forhold, roa eg meg litt ned. So begynte eg å trene, og so begynte eg tilbake på skulen eg hadde slutta på, berre eitt år tilbake, nemleg 2. klasse.

No jobbar eg med å grå håret mitt ut. Eg har pannelugg for å likna minst mogleg på den eg var i 3 år og i tillegg av di eg hadde det for lengjesida. No er stilen min tont ned og eg prøver å sjå normal ut sjølv om eg ikkje er heilt sikker på korleis ein gjer det. Her er nokre få bilete til før me avsluttar:
strand
I sumar levde eg å stranda. Varma om sumaren har drept meg heile livet, men endå verre var det då eg gjekk i skjorte heile tida. Eg har ikkje vore på stranda sida 5. klasse, ettersom eg boikotta sola for å likna på Lucy, og eg hadde masse sår eg måtte gøyma og eg etterpå var ein gut. Difor symde eg kvar einaste dag, og vart kjempesprek. Dessutan slapp eg å vere varm, for eg var jo i vatnet.
sumarkjole
Sumarkjole!
jkjølj
17mai

bikini

megogpus
No sparer eg til langt hår, av di eg hadde langt hår før. Men, det kan hende eg går lei av flokene og får ein frisør til å klippe det. No ser det nemleg ganske teit ut av di det berre heng rett opp og ned, og difor puttar eg det nesten alltid i ein strikk, litt av di eg er glad for at håret faktisk er langt nok til at eg kan gjere det. Viss eg nokon gong fargar håret igjen kjem det sannsynlegvis til å verta brunt eller ein annan keisam farge, og so kjem eg aldri til å gjere det igjen men heller vente på at det skal bli som før.

Dette var mine år gjennom hår.
Viss du òg skriv eit blogginnlegg om dine år gjennom hår (pliiis gjer det, det hadde vore so morosamt å lese!!!!), post link i kommentarfeltet. ❤ ❤ ❤ ❤

Upersonleg = ingenting

Dei siste åra har eg tenkt at viss eg skal skrive noko som andre skal få sjå, so skal det ikkje vere personleg. Då ser me vekk ifrå at alt er personleg allikevel, ettersom vinklinga kjem frå meg. Men, det verste av alt er at det som regel resulterer i tausheit. For det aller meste eg kan skrive er det nokon som har skrive før på ein betre måte, og ettersom eg har lagt so mange band på meg sjølv at ideane ikkje lenger fell inn i hovudet mitt gjennom heile dagen og det vanskelegaste er å velje kva eg skal skrive om, må eg ha eit tiltak som får ideane til å kome tilbake. Og då meiner eg ikkje berre når eg skriv ting på denne bloggen, slik som nokon sikkert trur!
(Det finst ingenting meir fornærmande enn når nokon trur at når eg snakkar om «skriving» meiner eg veksling av meldinger på Facebook eller desse korte blogginnlegga som ikkje held meg vaken om natta ein gong.)
galleri

Du skal ikkje sjå vekk ifrå at denne bloggen kjem til å minne litt meir om galleriet mitt på Instagram den neste tida. Kanskje det kan få meg til å begynne å skrive (andre ting enn blogginnlegg) igjen!

E-post til KS

Hei!

For ei veke sida skulle eg starta i 2. klasse, som forsøk nr 2 på å fulleføra videregåande etter at eg droppa ut sist. Eg hadde manna meg opp heile ferien, og var ganske so nervøs. Då eg til slutt kom, fekk eg berre beskjed om å dra heim att. Rådgjevaren var teken ut i streik, so dei visste ikkje kva dei skulle gjera med meg som skulle starta i ny klasse.

Sist eg gjekk på skulen hugsar eg at eg kunne ringja læraren når som helst etter skulen viss eg lurte på noko, og mange av dei kunne eg senda fyrsteutkast til oppgåva mi til so dei kunne sjå på det og fortelja meg kva eg kunne gjera betre. Mange av dei gjorde ein so god jobb dei kunne for at elevane kunne få toppkarakter, viss me berre hadde lyst. Somme hadde so mange vikartimar at dei knapt fekk tid til å undervise sine eigne klasser, og likevel tok dei seg ekstra tid på fritida til å bli igjen på skulen og hjelpa oss med oppgåver viss me hadde lyst. Det er ingen tvil om at dei som vel læraryrke er blant dei mest idealistiske yrkesutdøvarar, og blant dei som brenn for yrket sitt. Korleis skal då nokon andre enn lærarane (og elevane!) veta kva som skal til for å utføra jobben på best vis?

Eg vil ikkje at det skal ta tre månadar å få svar på ei prøve av di lærarane sit i møter som dei ikkje eigenleg har noko å gjere i, eller tek vikartimar av di dei har vorte endå færre enn dei allereie er av di dei meiningslause krava som no kjem opp kan få sjølv den mest idealistiske lærar til å forså a det faktisk er umogleg å utføra jobben sin på forsvarleg måte og til det beste for elevane og dimed ikkje ha fleire grunnar att til å fortsetja jobben.

Lærarane jobbar nesten heile dagen, når dei kjem heim er det massevis av prøver å rette. Det har openbert fungert fint, for eg har alltid fått raske svar på prøvene. Desse svara er med på å hjelpa meg å utvikla meg vidare sånn at eg lærer noko. Er ikkje skulen til for at me skal lære, eller er det berre meininga at me skal vurderes for det me allereie kan? I so fall, kvifor kan me ikkje berre kutte ut heile skulen og heller lese på eigahand, for deretter å gå opp til eksamen? Kva skal me med lærarar viss ikkje dei skal bruke tida si på å tilfredsstilla elevane, heller enn å tilfredsstilla dykk? Det er ikkje de lærarane er på skulen for, men oss.

Eg kan ikkje sjå ein einaste fordel med at lærarane skal sitja på kontor heile dagen og vera i dumme møter og ikkje få retta stilen min. Dei kjem sikkert til å verta surare òg, som einkvar vert om hen må sitja på kontor dagen lang.

Vennligst slutt og øydelegg skulen og la ting få vere som det er.

Helsing frå ein sint elev

Bølger – Til deg som er flat

 Nokon er redde for å gå opp av di dei veit det går beint ned etterpå. Høgdeskrekk. Det er ingen som verkeleg er redd for høgda. Hadde dei verkeleg vore redde for høgda, ville dei ha hoppa ned, men folk flest med høgdeskrekk held seg langt unna kanten. Det er ikkje so lett å halda seg unna kanten viss ein heile tida går framover, og det er akkurat det som skjer når me pustar. Det som gjer at me lev og ikkje er daude, rørsle, røsle er tid som heile tida dyttar oss fram gjennom seg. Oppover bakkar og nedover, eller berre beint fram heile tida. Somme medisin er lagd for å fjerne bakkene, for utan bakkane vert det heller ikkje noko nedoverbakke, du berre lev i dalen heile tida utan variasjon. Det er ikkje like dramatisk som å nå botnen etter ein topp. Eg har alltid hatt bakker. Toppene var å nå 0 etter å ha vore på minus, og å koma heilt opp på 1 ville senda meg so langt ned på nedoverskalaen etterpå at det ville taka veker å koma seg opp til 0 att.

ivatnet
Foto: Geir Fløde

No veit eg korleis oppoverskalaen kjenst ut. 0 er fri frå smerta, men heller ikkje noko meir, tidlegare ville 0 vera den perfekte kjensla ettersom det var stille utan vonde ting. Går me oppover får ein lyst til å finna på noko, finna fram nokre menneske og utføra aktivitetar, trena, tenkja på hyggjelege ting og «leva». Eg er glad i oppoverskalaen no, so glad at når tala byrjar å gå nedover, gjer eg alt eg kan for å klamra meg fast i dei. Når ein fin aktivitet er slutt må eg starta ei ny ei so fort eg berre kan, viss ikkje so kan den fryktelege nedoverskalaen koma att. Som å ha det fint i mange dagar og so plutseleg vera åleine, sjølve frykta for bølgjedalen gjer vegen båe brattare og raskare, får det til å stupa i eit slikt dramatisk tempo at all kontroll forsvinn. I slike tilfelle skulle ein helst vera åleine allereie før sjølve bakken starta, utan korkje internett eller telefon. Eg kan ikkje hugsa ein einaste god relasjon som har vorte øydelagt av andre grunnar enn at eg ikkje har vore åleine (og utan internett og telefon) medan nedoverbakken kom. 

Difor er det tryggast å vera heilt flat heile tida. Er du heilt flat heile tida, er det ingen bølgjedaler som andre kan vera vitne til og dimed forlata deg. Ingen vil knytta seg til nokon som kan føla smerte i nærleiken av dei. Smerte skal du berre føla etter at alle andre har gått – ikkje i det dei skal til å gå, men når dei er langt unna. Og sørg for at dei aldri får veta om det, viss dei er verkeleg nære personar. Bekjente kan kanskje takla det, men ikkje dei du elskar. Og einsemda er det aller mest skrekkelege som finst på botnen. Det er det som et deg opp og får deg til å gjera forferdelege ting. So viss du ser eit fjell, gå heller gjennom tunnelen. Der er det ganske mørkt, men det er i det minste konstant. Ingen vil riktig nok vera ven med ein person som er so keisam som ein som er flat. Iallflall ingen som er meir interessante enn det du er når du sit stille på ein stol med augo beint fram og mottar underhaldning utanifrå utan å ha det minste lyst til å delta sjølv. Ingen er so stygge som dei som er passive, ingen har so daude blikk og so tydelege dobbelthaker som dei som sit med haka nedover og stirer rett fram. Ingen har so monotone, fråstøytande stemmer. Av og til, når eg er sliten og passiv og stirer inn i mobilskjermen, og so går skjermen i svart, får eg auge på uttrykket eg har i augo. Det ser ut som klistremerker nokon har klistra på, dei er mørke og maskinaktige, fjeset har fått ein stygg farge og huda tyt plutseleg ut. Nokon ser slik ut heile tida, strekmunn og strekbryn og strekaugo. Når dei tenkjer på «livet», er det noko som ligg i framtida deira, ikkje noko dei lev i no, eller so er det noko andre har, eller, i verste fall, gjev ordet dei ei ekkel kjensle av noko dei vil ut av.
SONY DSC
Det som verkeleg er skummelt, er viss du flyt på vatnet og nettopp har passert ei bølge, sklir ned i bølgedalen og so er bølgedalen plutseleg alt som finst ettersom det ikkje kjem noko ny bølge. Viss det då går fleire år og du konstant er på botnen og har vendt deg til det, er ikkje neste bølge særleg freistande ettersom det vil gjera det som kjem etterpå endå verre. Eg har skrive i «du»-form lengje no, og det er ikkje av di eg ikkje tør å skriva «eg», men av di eg ikkje skriv om meg. Eg har aldri opplevd dette. Eg har alltid røyrd meg frå 0 til -10, eller frå 0 til 10, eller frå 10 til -10, og eg har skifta fort, heile tida, flash flash flash. Men eg har aldri «levd» ordentleg før eg nådde plussdelen av skalaen, alt frå før dette skjedde, kjenst ikkje ut som minner som tilhøyrer meg, men minner eg berre har lese ein plass og som tilhøyrer nokon heilt andre. Viss eg held kontakt med akkurat mange nok menneske, kan eg kjapt oppsøkja ein annan person dersom ein viktig person har sett meg på mitt verste og difor forlatt meg, og eg treng ikkje ein gong sørga lengje. Ikkje viss eg raskt nok klatrar over til neste aktivitet og samstundes skriv triste dikt med store bokstavar. 

Viss det skjer mange nok nederlag i laupet av kort nok tid, og samstundes skjer mange nok fine ting i laupet av det same tidsrommet, vil nederlaga vera so mange og so trivielle at dei ikkje festar seg lenger men byrjar å prelle av. Det er mykje mindre smertefullt enn å heile tida liggje heilt stille og unngå alt som er fint av di det òg bringjer med seg ting som er dumt, og alt som er dumt verkar hundre gongar meir skummelt ettersom det ikkje skjer so ofte. Eg er livredd for bølgedalane, dei som kjem etter at noko fint har skjedd, men ikkje so redd som eg er for å vera flat. Å vera flat er som er å vera daud, bortsett frå at du i tillegg til å vera daud bruker straum og forurenser og sannsynlegvis støttar absolutt all urettferd i verda økonomisk, i somme tilfelle endå meir enn dei som er levande. 

Eit lite mysterium

Det er ikkje berre tiggardebatten som får meg til å tenkja på dette. Faktisk ser eg det stadig vekk, uansett kva for slags sak det handlar om. Menneske som tykkjer synd i tiggarar, men vil ha dei vekk frå gata gjennom forbud, menneske som elskar katter, men set kuld på kattene sine – gjentekne gongar – , menneske fulle av medynk som vert rasande for at nokon kan trykka bilete av lidelse, eller på nokon som helst måte dela informasjon som kan føra til begrensing av lidinga.

Kva er dette medynket? Kva er «ikkje fortell meg kven som lager kleda mine, for då vert eg lei meg og sluttar å kjøpa kleda», kva er «få dei ut or gata, dei fyller meg med ubehag», og kva er «eg vil ikkje sjå Earthlings, for då sluttar eg kanskje å støtta kjøttindustrien»? Viss denne sterke vilja mot å sjå det er der, kvifor denne trongen til å forsterka akkurat det ein ikkje vil sjå? Viss ein liker noko so godt at ein tykkjer det er greitt at det skjer, kvifor er det so grusamt å høyra om eller sjå det ein liker so godt? Kvifor ser ikkje kjøttetarar på filmar frå dyrefabrikkane med eit smil om munnen, medan slevet renn nedover munnvika, og kvifor smiler du ikkje når du går forbi tiggarar på gata, dersom du ikkje ynskjer betre liv for dei? Kvifor besøkjer du ikkje fabrikkene som lager kleda dine, og nyter det du ser, viss du nyter å vera med på å halda det igang? 
Image
Eg kan tenkja på at universet er uendeleg og kva som skjer etter dauden og prøve å putta ei stor form inn i ei lita form, men det er likevel ingenting som skaper meir rot i hovudet mitt enn dette dilemmaet: Kvifor gjer det vondt å veta noko ein ikkje ynskjer ein slutt på?

Eg kan akseptera menneske som leiter etter informasjon dei ikkje liker for å unngå å vera med på faenskapet, uansett kva faenskapet er, eller for å kunne hjelpa å stoppa det, og eg kan, sjølv om det fyller meg med sinne, akseptera menneske som ikkje bryr seg, som ler av all slags ondskap og som er med på det so ofte dei kan. Men, du som gret av det vonde, men gladeleg er med på det so lengje du slepp å sjå konsekvensane, du er den eigentlege faren. Det er deg det er flest av.

Sniff sniff sniff

Eg er eit menneske. Menneske har ikkje spesielt god luktesans, men det finst ein ting me er meistarar på; blod. Eg kan lukta det på mange mils avstand, og ser eg ei aldri so lita drope, so høgg eg til, eg stappar tenna djupt inn gjennom kjøtet på deg og riv opp so hud og vener hoppar kvar sin veg. Ser eg eit sår som held på å gro, so grafsar eg det til meg og sprutar det utover heile rommet, heile plassen, fyllar lufta med tjukke lag blodlukt. Eg riv og slit deg i fillebitar til det ikkje er meir att av deg enn eit bittelite minimenneske, og det er dette bittelille minimennesket som må rydda opp alt sølet. Lunsj, middag og kvelds kan du berre gløyma. Pell deg tilbake til hiet ditt, der slike som deg høyrer heime.
Image

Alle kort på bordet

Eg har ein mann inni meg. Ein veldig intens, veldig påtrengjande mann, som vil koma fram, og som vil gjera båe det eine og det andre. Ein mann med ein mannekropp, som vil visa seg fram til folk, og som vil ligga med andre menn. Han vil ha ein mørk homsete stemme, og ein flott og stram rumpe. Han er ein hotshot. 

Utanpå er eg ein veldig, veldig liten gut. Eg ser ikkje ut som eg er 19. Eg ser faktisk ut som eg er 13. Eller kanskje til og med 12. Eg har ei ljos, ljos røyst, so ljos at folk av og til seier «åh, eg trudde du var ein gut eg, men no høyrde eg stemma di». Eg har eit feminint fjes, eit fjes som gjer slik at folk seier «ho» om meg, og når dei får høyra at eg eigentleg er ein «han», seier dei «åja he he det var grunna håret ditt». Eg veit jævleg godt at det ikkje er grunna håret mitt. Med kort hår trur alle eg er ei jente. Eg må faktisk ha litt lengde på håret mitt før nokon skjønar at eg eigentleg er ein gut. Viss håret er svart, ser dei fleste det. Viss det er ljost, tek folk feil heile tida.

Eg har òg ei kvinne inni meg, som òg er veldig sterk. Ho er ikkje like feminin. Ho er jævleg maskulin. Ho er tøff og sterk. Ho er heit, ho er ein hotshot, og når ho går bortover gata i skjørt og sminke, stoppar folk henne og seier «er du ein gut eller ei jente?» Folk spør om ho har operert vekk kukken sin enno, eller om ho har tenkt å behalda han. Ho svarer: «Det har faen ikkje du noko med». 

Ein gong i 9. klasse var eg den jenta. Ho gjekk i kor, og hadde kjempegod sjølvtillitt. Ho likte å sjå seg sjølv i spegelen, og ho likte å visa seg fram for alle. So skjedde det noko merkeleg, og ho døydde, og ein mann oppsto. Han heitte Daniel. Han byrja på vidaregåande. Han likte ikkje å ha so tjukke lår og so lite fjes, og so ljos stemme. Difor var han stort sett stille, og fekk ikkje til å prata. Han var veldig inneslutta og gjekk rundt for seg sjølv. Rikshospitalet skulle eigentleg hjelpa han med dette, slik at han kunne få mørkare stemme og sjå meir ut som andre gutar, men i laupet av dei tre åra han gjekk på vidaregåande, skjedde det ikkje ein drit, og han vart meir og meir miserabel heilt til han vart so miserabel at han ikkje ein gong fekk til å fullføra vidaregåande der han labba rundt i einsemd og hadde mest lyst til å døy. 

Mine indre bilete har vorte veldig feminine i det siste. Når eg går bortover vegen og passerer ei blank flate, ser eg dei svære hoftene og den gigantiske ræva og dei smale skuldrane og tenkjer «fy faen for eit syn». Ingen som går forbi meg på vegen tenkjer «der er ein hot hank» eller «sjå på han homsen der», som dei ville tenkt viss eg såg ut som ein vanleg gut. Dei tenkjer «ho der var jommen ei traktorlesbe». Før tenkte eg at det skulle ikkje vore slik, eg skulle ha sett annleis ut slik at folk tenkte det dei skulle tenkja, og slik at eg kunne gjera det som var naturleg for meg, ikkje verta overraska kvar gong eg høyrde røysta mi eller forskrekka kvar gong eg kjende på haka mi eller frustrert kvar gong eg ville knulla nokon. 

Men eg elskar den kvinnlege kjønnsrolla. Eg elskar å gå i stramme, feminine klede, korte, stramme, høge skjørt og ha på meg masse sminke. Når eg tenkjer på meg sjølv om ti år, og ser for meg ein mann, føler eg ei nøytral, litt ekkel kjensle av å skulle vera fanga. Det er noko endå meir maskulint og endå sterkare enn mannen inni meg som har pressa på og pressa på i ein god, god stund no, som eg har dytta vekk og dytta vekk, men no går det ikkje meir, og no må eg gjera det eg må gjera. 

EG ER IKKJE EIN MANN.

Eg er mest sannsynleg ikkje ei kvinne heller. Eg er noko heilt anna. Eg er ikkje ei ho eller ein han. Eg er ein hin. Og eg er hin er var i 9. klasse, den korte stunden i livet mitt då det meste verka rett.

Difor har eg shoppa nye klede, og farga håret mitt. Her er eg: 

Image

Trur eg skal vera slik ein stund. 
Og eg har tenkt å byrja å syngja igjen.

Du skulle ikkje overlevd

Du skulle ikkje sagt ifrå til nokon at du sleit. Du skulle ikkje ha strekt ut handa, eller gitt ut signal om at noko var gale. Du skulle heldt kjeften lokka. Du gjorde oss bekymra. Me gjekk rundt og var redde. Så fann me ut at du levde, og det gjorde oss sinte. No er me rasande. Av dette kan du læra at du må gjera det ordentleg neste gong. Ikkje overlev. Ikkje sei det til nokon. Lid i stillheit. Viss det finst nokon som kan hjelpa deg, ikkje finn dei. Ikkje kontakt psykologen din viss du får slike tankar igjen. Gøym merka dine. Brett ned erma. Korleis kunne du finna på å skjæra i deg? Korleis kunne du finna på å gjera noko som synest utanpå, sånn at eg oppdaga at det var noko gale? Gjer ting som ikkje synest, så eg ikkje finn det ut. Eg vil ikkje ha noko mellomting her. Eg vil ikkje veta noko.
Image
Dei seier alltid at du skal «snakka med nokon». Det er viktig å «snakka med nokon» om det som er gale. Snakk med ein ven, eller snakk med foreldra dine. Snakk og snakk. Viss du har nokre problem. Viss du driv med sjølvskading, eller viss du har sjølvmordstankar. Då er det viktig å prata.
Som regel finst det ikkje ord for slikt. Viss det hadde vore ord for slikt, hadde det ikkje eksistert sjølvskading. Så dei orda som kjem ut er ikkje alltid så konkrete og presise som ein vil ha dei. Det er heller ikkje alltid sånn at ein veit kven ein kan snakka med og kven som berre vert sinte viss ein snakkar til dei. I staden for å setja seg ned med eit menneske som kan hjelpa og seia «eg byrjar å verta redd for at eg skal gjera noko drastisk – som til dømes å ta mitt eige liv – viss desse tilstandane vert verre enn dei er no. Og det ville vore forferdeleg, for eg vil jo gjerne leva» – så seier ein heller «no går eg og hengjer meg!» og spring ut i skogen og vert borte lengje. Sånn at andre vert bekymra. Så dei får kjenna på den frykta som du kjennar på kvar einaste dag, og kanskje kan hjelpa deg.
Det verkar som regel ikkje. Det er vanskeleg å snakka med nokon, spesielt viss ein er 14 år og har liten innverknad på sitt eige liv. Folk vert sinte viss ting vert uttrykt på ein skummel måte, sjølv om det er skumle ting som skal uttrykkjest. Sjølv vaksne fornuftige menneske som burde veta betre, gjer dei mest forferdelege ting når dei oppdagar at ein ungdom har det vanskeleg. Spesielt viss ungdommen som har det vanskeleg har det vanskeleg på ein uanstendig måte.
«Snakk med nokon!» seier dei. Og etterpå ber dei deg seia unnskuld til den du snakka med, for at du plaga vedkomne. «Nøl ikkje med å seia ifrå!» seier dei, men når du seier ifrå tek dei ifrå deg verktøyet du sa ifrå med. Det viktigaste er plutseleg at du ikkje seier ifrå.

Eg er nitten år no, ikkje fjorten, og alt er forferdeleg annleis enn det var. Eg har ikkje lyst til å gjeva det rådet som eg plutseleg gjev, for det høyrest grusamt ut. Men, ein må vera varsam med å seia ifrå. Før ein seier ifrå, så kan ein gå rundt å tenkja at viss ein berre finn ein eller annan måte å skrika på, sånn at andre høyrer det, så vil det med ein gong skje eitt eller anna. Nokon vil taka hand om deg med ein gong og beskytta deg frå det som er farleg.
Dei vil ikkje be deg halda munn, skjella deg ut for at du opna kjeften, stilla seg kring deg på alle kantar og skjella og smella og skrika «aldri sei dette høgt igjen!»

Kan dette tolkast på noko anna måte enn «du skulle ikkje overlevd»? Når ein står utanfor er det klårt ein kan finna mange forskjellege måter å tolka slik åtferd på, men ikkje når ein er midt i det. Ikkje når ein er fjorten.

«Ikkje sei det til psykologen din viss du får slike tankar, sånn at eg får veta det og vert bekymra».
«Ikkje ring legevakta viss du har teke piller, for det er flaut for meg.»
«Desse såra må du gøyma.»
«Du må ALDRI seia slikt!»

Eg veddar på sjansen for sjølvmord aukar med 900% når ein går frå å tru at det finst hjelp, til å skjøna at å skrika berre vil føra til meir elendigheit. Sjølv så mange gongar ein lærer at ein skal snakka med nokon og seia ifrå, så er det berre kødd og løgn, for alle eg kjennar som har vore i liknande situasjonar. Kanskje sjølvmordstankane ville gått over viss ein heldt kjeft. Å få bekrefta at alle kring ein er sinte for at ein overlever, er ikkje slikt som får tankane til å bli borte. Mine mest destruktive tankar forsvann då eg hadde heldt stilt om det så lengje at alle hadde gløymd det.

Viss eg prøver å koma fram til noko i dette innlegget, så er det at den åtferda vaksne menneske viser ovafor ungdom som slit, er så hårreisande og jævleg at med mindre dei elskar sjølvskading og sjølvmordstankar og vil ha dobbelt så mykje av det, burde dei – de – med ein gong gjera ein alvorleg vurdering av måten å handtera ting på. Eg skjønar at det er vanskeleg å gøyma sine eigne inste reaksjonar, men desse inste reaksjonane er livsfarlege. Og eg veit at somme av dei mest sårbare ungdommane som eksisterer får dei slengt i trynet når dei prøver å skrika. Når dei opnar kjeften heller dei vaksna flytande bly ned i han, og når dei strekkjer ut handa vert handa maltraktert.
Image
Det er slett ikkje alltid dei mest ekstreme kjenslene varer så lengje, ein gong. Men, dei varer neppe kortare av dei reaksjonane dei vaksne overalt viser. Og det treng ikkje vera så  uhyre vanskeleg. Det går an å møta dramatiske handlingar og tankar med ein kopp te eller noko. Det går an å seia unnskuld, viss den fyrste reaksjonen ein har kome med har vore fullstendig urimleg. Ein kan sei «eg meinte ikkje at du skulle halda det hemmeleg og lida i stillheit sånn at me ikkje kan gjera noko for å hindra deg i å gjera drastiske ting». Eller ein kan sei «eg berre kødda då eg sa at det er verre at eg er bekymra enn at du døyr». Ein kan sei «unnskuld, eg som lærar, blei berre så fortvilt då eg tenkte på at eg kunne få skulda for at du tok ditt eige liv – men så kom eg på at livet ditt er viktigare enn ryktet mitt». Eller «den oppførselen eg viste inne på kontoret, var inhuman og ond. Unnskuld.» Du kan senda eit unnskuld-brev sju år seinare. Ti år. Tjeu. For det er ikkje sånn at det vert gløymd.

Fint vêr i dag

Det nærmar seg juni, og det er dritvarmt. Dei som jobbar i SFO har ei viktig oppgåve. Kva vil foreldre seia viss dei får høyra at barna deira har vore inne heile dagen, på ein så flott og solrik dag? Ut! Ut med dykk! Ut med dykk, barn! Kan ikkje vera inne no, i dag, når sola skin på himmelen blå og det ikkje er ein einaste sky å sjå. Ikkje ei krusing å sjå i fjorden, ikkje eit vindkast i lufta. Termometeret stig for kvart minutt, snart kjem det til å sprengja. Draumevêr. Sumardraum. Hipp hurra. Asfalt som steiker og boblar i sola. Sveitte som renn ut frå kvar pore i huda og fordampar når det når bakken. Kan ikkje sitja inne når ein kan steika ute.
Image
Fint vêr meg i ræva. Kvifor snakkar de alle om fint og flott vêr når sanninga er varme som stikk som tusen knappenåler som stadig søkk djupare inn i huda? Kvifor er fint vêr når sola står fullstendig blotta på himmelen utan nåde? Kvifor er fint vêr å verta grilla så heftig at ein ikkje kan røyra seg men berre må liggja stille og bade i si eiga og andre folk si sveitte? Når dei einaste som har det bra er dei som kan plaska kring i fjorden?

På skulen har ein ei grense som seier at viss det er for mange minusgradar så kan ein gå heim att. Sanninga er at viss ein vil kan ein ha med eit par ekstra genserar og drikka varm te eller kakao heile dagen. Allikevel er det alltid dei hutrande som vinn.
«Fyttikatta så varmt det er la oss opna vindauget!»
«Nei, nei, ikkje gjer det!»
Dei vinn alltid. Dei som gjer sånn at heile rommet luktar sveitte derimot, vinn aldri. Dei må pent finna seg i å steika så mykje i klasserommet at dei ikkje kan jobba med skulearbeidd. Det finst grenser for kor mykje klede ein kan taka av. Nokon kunne gjerne sitja nakne, andre likar ikkje det like godt. Det finst då ikkje nokon med kompleks for å taka på ullgenser, gjer det?

Det er hyggjeleg å sitja under teppe med kakao. Det er hyggjeleg å gå med ullgenser. Det er derimot ikkje hyggjeleg å liggja på ein benk med ei flaske vatn som ein stadig tømmer i andletet for å overleva, og kjenna at det ikkje vil hjelpa i det heile. Det er ikkje hyggjeleg å liggja i sveitte laken med ei klut på panna som stadig vert varm så ein må stå opp att for å henta ny.

«Faen, berre møkkavêr heile veka,» seier eg når vêrdama spår sol og varme og tresifra plussgradar. «Må nok halda oss inne». Det verste er august, skulestart. Eller slutten av juni når varma for alvor har kome. Venta på bussen, på asfalten. Søkja med augo etter ein einaste liten plass med skugge som ein kan klamra seg til – utan å finna noko som helst. Ein er fanga. Det er fem minutt til bussen kjem, tida går så sakte, så sakte. Varma kjem i aukande grad, og når ein sit på bussen har den jævla bussjåføren skrudd på omnen.

SFO er helvete for menneske med annleis kroppstemperatur. Dei som jobbar på SFO har det for seg at alle har nett den same kroppstemperaturen, og at dei som vil ta av jakka eigentleg berre er gale og elskar smerte:

Det var ein septemberdag der sola sto på himmelen og forsøkte å drepa alle som var ute. Asfalten kokte og bobla og steig opp mot himmelen som damp – hadde nesten vorte heilt vekke. Folk sparka fotball, men fotballen sklei i sveitte som hadde renne ut av skoa, og gjekk i skeive baner bortover lufta. Folk prøvde å bada i søledammen midt i skulegarden, men før dei rakk å stiga ned, hadde dammen fordampa. Me var i Helvete, og helvetesvaktar gjekk kring i skulegarden med parkdress med fôr, eller tjukke jakker. Eg låg på toppen av ei trapp, flat, på ryggen, med jakke på og augo igjen. Andletet var raudt og stønneljodar kom straumande ut av kjeften min utan at eg hadde noko makt til å hindra det. Daudskrampar var på veg. Eg var så forferdeleg tyrst, eg var midt i Sahara med boblejakke på. Eg tok ho sjølvsagt av. Var jo ikkje suicidal.
«Ta på deg jakka,» sa med ein gong ei helvetesvakt. «Det er september, alle må gå i parkdress eller jakke med fôr.»
«Det er jo varmt,» sa eg, og peikte på sola. Barn har ikkje lært dette med månader, dei kjennar berre på temperaturen.
«Nei, det er ikkje varmt, det er haust.»
«Kan vera varmt om hausten og, eg held på å sveitte ihel.»
«Nei, det gjer du ikkje, eg har parkdress på, og eg er ikkje varm.»
«Eg er varm! Eg er nesten daud!»
«Eg skjønar at du tykkjer det er kult å gå i lite klede, men du kan verta forkjølt.»
«Eg kan verta forvarma!»
«Slutt og tull!»
Me krangla og krangla og krangla, og akkurat då eg følte eg hadde forsvart saka mi godt, kom ei helvetesunge – ja du veit, barn er sadistar – med jakke på. Rosa. Klamra seg til seg sjølv, skalv på heile kroppen og ga uttrykk for at ho var alt anna enn varm.
«Eg tykkjer ikkje det er varmt,» sa ho. Det var prov nok for helvetesvakta til at eg aldri vann saka nokon gong.
«Der kan du sjå,» sa helvetesvakta, «det er ikkje varmt! Ta på deg jakka!»
Der sto ho og tvang på meg jakka med fôr, fôr som ikkje lenger var fôr, men spikrar. Sånn var det på SFO. Eit totalitært temperatursyn.

Sjølv om dei fleste hadde elska å vera midt i ein kolsvart container midt i Sahara midt på dagen og midt på sumaren, finst det folk som døyr av den slags. Det er faktisk ein torturmetode enkelte plassar. Det same er å steika på asfalt med boblejakke på, eller å sitja i eit klasserom og må lukka vindauget av di nokre idiotar tykkjer det er «trekk». Ta på skjerf. Eg kan ikkje ta av huda på halsen. Det er ikkje fint vêr. Det er sol. Det er møkkavêr.