Skrivenatt

Det er lengjesidan eg har hatt ein slik ein «skriveperiode» no. Då eg skreiv julekalenderen måtte eg skriva kvar einaste dag, men etter det har det stått nesten heilt stilt. Sperra handlar ikkje om å ikkje vera inspirert eller om å vera tom for idear, for hovudet er fullt av idear og i teorien kunne eg ha skrive heile tida. Det er heller ikkje slik at eg ikkje har tid, for eg har stadig tid, men viss eg finn noko anna, kva som helst, å fylla han opp med, so gjer eg det med ein gong. Eg lager meg prosjekt men klarer ikkje å fylgja dei opp, iallfall ikkje i den grad eg bør.

Eg ligg mange år bak meg sjølv. Eg bure ha skrive kvar einaste dag, minst to timar. Eg var flink fram til eg starta i 10. klasse. Fram til då skreiv eg heile tida. Då skulka eg timane for å sitja på biblioteket å skriva. Det er slik eg burde vera no òg – ingenting burde vera viktigare. Å laga mat burde ikkje vera viktigare. Å tenkja tullete tanker om framtida burde ikkje vera viktigare, for skrivinga burde vera framtida. Ikkje andre ting. Eg skulle ikkje sitja og tenkja ut korleis eg skal byggja ei framtid som ikkje har med skriving å gjera. Det er eit svik. 
Image

Og av di eg ligg mange år bak meg sjølv, er eg redd for å gjera det. Setja meg ned og laga noko seriøst noko. Eg kan iallfall ikkje senda det nokon plass, for kva i all verda er det eg har å stilla opp med, eg, som ligg mange år bak meg sjølv? Eg er tjue, eg burde hatt meir struktur enn dette. 

I natt skulle eg ha nattevakt. Vera oppe heile natta, kanskje snika til meg ei søvetime mellom to og tre. So vart det avlyst. Jippi, no kan eg sova! Nei. I natt skal eg ikkje sova. I natt skal eg skriva.

Mobiltelefonen

(Før eg byrjar å fortelja, vil eg starta med å fortelja at det førre innlegget har ein tittel som heitte «Det er lov med undering», og at eg er klår over at det ikkje heitte «undering», men «undring». Det var ein skrivefeil. Eg har ikkje finne det viktig nok til å gå den lange vegen inn på der ein endrar innlegget og fiksa det opp att. (No kan ingen seia at eg trur det heitte «undering» og ikkje «undring».)

Eg skriv ofte innlegg om inspirasjon. Altso, når ein skal skriva ting. Ein av mange saker og ting som distraherer meg når eg har tenkt til å setja meg ned og verta flinkare til å skriva (no snakkar eg ikkje om blogginnlegg), er mobiltelefonen min. Eg har ein sånn smarttelefon. Ein android. Ein HTC. Eg liker den telefonen, for der kan eg ta bilete av ting eg gjer og leggja det ut på Instagram. Det er mange ting eg kan gjera med mobiltelefonen min, og desse tinga gjer ofte at eg aldri får gjort noko anna. Til dømes å skriva.
Image
Eg hadde varma opp tevatn og putta eplete i ei sil. Tekoppen eg hadde valt var den finaste i skapet, med ei lita grøn tekanne som lokk. Perfekt for å nyte teen, lengje, ute på verandaen, ein dag i slutten av februar der temperaturen plutseleg var meir som i april.
Eg hadde teke eit lite bord og ein trestol med ut, og det var akkurat plass til båe kopp og notatbok. Eg hadde til og med lagt eit varmt pledd over stolryggen og plassert dokka med det kvite og raude garnhåret på rekkverket, som ein ekstra inspirasjon. Det heile var nokso imponerande, og for ikkje å snakka om estetisk. For å gjera det endå betre, hadde eg teke på meg eit lekkert, fargebevisst antrekk, og smurt ekstra tjukt på med stilig knallraud lippestift. Eg var med andre ord klår til å skriva.

Fyrst var eg berre nøydd til å fotografera dette flotte scenarioet. Eg ville visa heile verda kva eg skreiv med. Eg ville at alle skulle vera kår over at eg, Doktor Daniel, Beliar, Inkassosjefen, hadde fin stil, var på verandaen, og gjorde kreative ting på ein estetisk korrekt måte. Eg eksperimenterte båe med vinkel, plassering av tekanne, og for ikkje å snakka om filtrar og kontrast. Eg skreiv namnet på teksta eg hadde tenkt til å skriva, på skriveboka:

«MÅLMANNEN»,

skreiv eg. No kunne det òg vera med på biletet. Då kunne alle sjå at eg, ja, eg, skulle skriva noko, eitt eller anna, med tittelen

«MÅLMANNEN».

Kva, kunne dei få lura på i hovuda sine. Kanskje vart dei til og med so inspirerte at dei ville forstå at eg var ein imponerande person. Og so ville dei spørja om dei kunne få lov å sitja på verandaen og skriva saman med meg. Tenk so kjekt!

Det gjekk sikkert båe ein og to timar. Eg henta bror min ut på verandaen. Viss han sat her ilag med meg og gjorde leksene sine, ville det auka presset. Eg ville etter kvart vera nøydd til å skriva.
Image
Eg sette på kaffien. Og tevatn. Eg sletta eit av bileta eg hadde lagt ut på Instagram slik at ingen skulle tenkja at eg var ein masekopp som spamma.
«Jonas?» sa eg, med dokka i handa. Det hadde plutseleg slått meg at me hadde so matchande fargar, eg og dokka. So eg rekte han kameraet mitt.

Etterkvart kjende eg fukt i lufta. Det var nett som skyene hadde vorte mørkare. At det brygga på noko. Eg hadde ikkje skrive ei linje, enno eg hadde hatt heile dagen og det allereie var ettermiddag.
«Ver so god,» sa eg og rekte bror min mobiltelefonen. «Gøym han. Eg vil ikkje sjå han igjen før om tre timar.»

*
Vel, dette var nokre av dei flottaste timane eg har hatt på lengje. Ikkje berre av di eg ikkje dreiv på med mobilen min, men av di eg visste at eg ikkje kunne om eg so hadde lyst. Det var nemleg ingen sjans for at bror min ville fortelja meg kvar eg kunne finna han, og det var noko frigjerande over å veta at eg ikkje trong å sjekka det eine og det andre på internettet heile tida. Og dessutan skreiv eg eit skikkeleg kult dikt.

Det Frida sa

Eg har aldri posta ein tekst her før, men det er so lengjesida eg har skrive ei kort forteljing at eg nesten ikkje hugsar kjensla av korleis det er å ikkje ha Skrivebua lenger. 

Noko av det som fungerer aller best for meg viss eg skal skriva noko kort, er å be nokon gjeva meg ei oppgåve. Spesielt viss dei får ei oppgåve i retur. Då kan me nemleg vise tekstene til kvarandre etterpå. Her er oppgåva eg fekk: 

«hunden Frida har den gaven at hun forstår utmerket godt hva folk sier, ulempen er at hun ikke kan svare. For øyeblikket har hun noe hun veldig gjerne vil si matmor. Rettere sagt, noe hun må få sagt, hvis ikke kan ting gå riktig galt.»

Det er ein god stund sida eg fekk denne oppgåva, og for å vera ærleg skreiv eg berre ei halv side før eg vart rastlaus og byrja å gjera noko anna istaden. Men, i dag gjorde eg det. Eg sette på stoppeklokke, og bestemte meg for at eg måtte skriva i 30 minutt, før eg kunne taka pause. Skrivinga tok til saman ein time. Her er resultatet:

***

Image

Tidlegare brukte eg å få vera inne når matmor var på jobb. Eg brukte å liggja i korga i stova, eller å gå rundt i ring på kjøkenet. Ofte låg eg berre i gangen og stira på døra heilt til ho kom heim, slik at eg kunne sleikja henne i andletet.
Det var heilt til sist torsdag. Sist torsdag flytta det inn ein ny nabo – ein ny nabo som heitte Frans. Matmor tykkjer Frans verkar som ein kjernekar. Når me går tur ilag, stoppar ho og snakkar med han over rosebuskane. Eg forstår ikkje kvifor ho ikkje kjennar lukta frå kleda hans, eller korleis adrenalinet aukar i blodet hans når han kastar blikk ned på meg. Eg prøver å fortelja henne om det kvar gong. Eg har båe knurra og bjeffai retning Frans. Kvar gong ber ho meg vera stille.
«Hysj!» seier ho, «hysj på deg Frida! Ver snill bisk!» Fortset eg, repeterer ho seg sjølv, som om det er
eg som ikkje høyrer etter. Då klynkar eg nokre siste fortvilte klynk før eg gjev opp.

Heller ikkje eg forstod kva det var med Frans i byrjinga, sjølv om eg i det minste forstod at det var noko.
«Kjekk nabo,» kunne matmor seia til matfar. «Hyggjeleg fyr med fine roser. Frida liker han ikkje so godt då, hehehe,» og so lo dei saman. Den latteren tok vel og merke til å minka etter kvart som dagane gjekk og eg ropte høgare. Det hadde vorte noko uhyggjeleg over korga i stova etter kvart som mørkret kom og nokon stadig tok til å lista seg gjennom graset i mørkret, klistra seg til ruta og glo inn gjennom henne med svoltne, spygrøne augo. Då pressa eg klørne inn i hundeteppet, lente hovudet bakover og ulte. Etter kvart kunne matmor stå opp og springa gjennom stova, men då var det allereie for seint. Eg ville pressa labbane mot vindauget og bjeffa so høgt eg berre kunne – so det ikkje skulle vera det minste tvil om at ho måtte kasta eit blikk ut – men då hadde fjeset allereie dykka. Sjølvsagt var det ikkje snakk om at matmor ville gå ut og undersøkja hagen – det let eg henne ikkje heller. Nærma ho seg døra, slik som ho gjorde fyrste gong, beit eg tak i nattkjolen hennar og heldt henne att.
«FRIDA!» skreik ho den gongen, «kva går det av deg?»
Image
Etter kvart byrja eg å høyra rare ljodar frå kjellaren hans.
«Det er verkelege nokre flotte roser du har!» sa matmor til Frans, over rosebusken. Eg glodde gjennom krattet. Der borte, eit stykke unna, var kjellarvindauget. Gardina han hadde hengt opp på ruta hindra ikkje ljodane og luktene i å siva ut. Det var motbydeleg, den stanken som kom derifrå. Eg torde ikkje ein gong tenkja på korleis det ville vera om eg var nære nok. Frans var nøydd til å vera klår over det. Difor knurra eg. «Du, eg er verkeleg lei for det altso!» sa matmor til Frans. «Ho plar ikkje oppføra seg på denne måten!» So lyfta ho peikefingeren strengt. «Nei, Frida!» sa ho, med den mørke stemma ho alltid nyttar når ho skal visa autoritet. Det er ei tryggleik i den stemma eg ofte vil lystra, men ikkje denne gongen. Denne gongen kjende eg meg knebla i det eg sette meg lydig på asfalten og stira opp på henne med dei mest bedande augo eg kunne få til. Matmor forstår ikkje språk, men det hender ho forstår slike uttrykk. «Flink bisk,» roste ho, men det var ikkje det eg ville høyra. «Du må ikkje knurra sånn til Frans.»

So eg knurra ikkje meir til Frans. Iallfall ikkje like høgt. Etter kvart som dagane gjekk let ikkje meir enn eit lågt, men bestemt knurr koma ut av munne ved rosebuskane. Om eg hadde Frans for meg sjølv, ville det jommen ha vore noko anna.

Eg hadde gitt opp å ropa på matmor når dei spygrøne augo stira inn gjennom ruta på panoramavindauget. Eg hadde byrja å kjenna dei att, sjølv om dei såg annleis ut i mørkret. Augo til Frans var kulerunde og bulte nærast ut av hovudet. Faktisk hadde han overraskande mykje til felles med ei floge. Kanskje dei var i same familie. Eg hadde sett flogane i augo av og til når eg fanga dei.
Denne natta plasserte Frans dei sveitte handflatene mot glaset. Eit lite klynk trengde seg ut or halsen, men eg skulle ikkje vekkja matmor denne gongen.
Ikkje vekk matmor!, ropte eg stilt til meg sjølv. Då vert ho berre sinna!
Eg reiste meg frå korga og pressa snuta mot plassen mellom Frans sine hender. Sjølv om eg flekka tenner, trekte han seg ikkje tilbake. Det var som om ingenting kunne skremma han. Det var som han flekka tenner attende. So sa han, ikkje ropande, men høgt nok til at eg kunne høyra han gjennom glaset:
«
Er du ei flott tispe? Hmmm? Er du det?» Ei fantastisk lukt trefte nasebora, og plutseleg sto han der med eit stort, saftig kjøttstykke. Eg logra. «Dette kan du få av meg,» sa han, «viss du er ei flink jente.»
Eg plasserte labbane på ruta og glodde å han.
«Vooovvv…» sa eg lågt, i den mørkaste tona eg nådde. Dette kunne ikkje vekkja matmor.
«
Sjå her!» sa Frans, og viste fram tanga han hadde i andre handa. «No opnar eg døra, og so kjem du ut.» Han vart ståande å vifta fram og attende med den ekle jernsaka. Dette stemte ikkje.
«OOOOOOOOOOOOOUUUUUUUUU,» ropte eg det høgaste eg kunne. Visste ikkje om eg skulle ha labbane på golvet eller mot ruta, vart ståande der å veksla, framleis med den forvirrande lukta av kjøtstykke i nasen. «OOOOUUUUUOOOOOO!», gjentok eg, og so small det i ei dør.
«Frida!» Det var matmor som sto i stova i morgonkåpa si og med hårrullar under eit skaut.
«Ouuu…»
«Frida, du vekkjer meg og matfar når du held på slik!» Likevel kasta ho eit blikk ut or vindauget. «Kva er det du uler so fælt på?»
«Ouu…» Eg peikte desperat med labben mot ruta, men det einaste eg såg no, var skugga til Frans som pilte gjennom hagen og inn gjennom rosebuskane.
«Det er jo ingenting der!» kjefta matmor. No var fjeset hennar raudt, og eg kunne sjå blodet pumpa gjennom årene på den måten det alltid gjorde når ho ikkje var i det blide hjørnet. Når ho var som dette, eksisterte det berre ein einaste ting å gjera. Leggja seg flat. So det gjorde eg. Eg la meg ned på magen med snuta ned i golvet, halen inn mellom beina og ga henne eit underdanig klynk. «Eg går ikkje på den der,» kjefta ho vidare, «du gjer det der no, men i morgon skal eg vedda for at du vekkjer oss igjen! Eg skal på jobb i morgon, Frida! Eg er avhengig av søvn!» So strekte ho seg ned og greip halsbandet mitt. «Kom her, Frida!» sa ho og slepte meg ut i gangen.
«Ooooo,» klagde eg, men ho festa hundebandet, sette føtene i skoa og opna døra so nattekulda seiv inn. «Ooo,» fortsette eg og prøvde å grava klørne ned i dørmatta, men bandet stramma so hardt kring halsen at eg var nøydd til å fylgja etter. Sjølv om eg såg på henne med store augo og klynka det høgaste eg kunne, drog ho berre hardare.
Ved det litle raude huset mitt i hagen, sette ho seg på kne og grov henda ned i pelsen på kvar side av halsen. Ho nytta den rolege snille stemma som ho alltid nytta når ho gjorde gode ting. Kvifor skjønte ho ikkje at dette ikkje var ein god ting?
«Eg veit at du so gjerne vil vera inne i korga di, Fridamor,» sa matmor med stemma full av medynk. «Det veit eg so godt veit du. Men, du kan ikkje det når du vekkjer meg og matfar om natta, det går ikkje det, veit du.» Ho pressa lippene mot panna mi. «Du veit jo so godt at du må sova ute viss du vekkjer oss. Viss du vil sova inne, so må du vera stille, ikkje sant? Du skal få komma inn att i morgon, veit du.» So gjorde ho den deilige kløinga bak øyret. «Det er tepper og vatn i hundethuset ditt, eit bein du kan gnaga på og ting du kan leika med. Det går so bra so.» So kyssa ho meg ein gong til. «Eg er so glad i deg Fridamor, det veit du.» Eg drog tunga over fjeset hennar. «God natt, litle ven!»
Image
God natt, ja, tenkte eg irritert og la meg ned på teppe i huset mitt. God natt. Ja, det kunne
ho sei, som hadde varme og ein mann å liggja inntil. Ho som ikkje skulle liggja i eit lite kaldt hus rett ved rosebusken til Frans. Ja, for det var ikkje noko gale med huset mitt. Viss det var varmt i vêret og Frans ikkje luska rundt i kring i hagen, ville det kanskje ha vore hyggjeleg å liggja her. Då kunne eg springa rundt i hagen viss eg hadde lyst, og jaga dei artige musa som av og til pilte over graset, forbi døra mi for å erta meg. No derimot, måtte eg halda meg på innsida. Eg låg klemd inn mot bakveggen, med labbane so nært opptil meg som mogleg, og med snuta snusande ut i lufta i tilfelle han skulle koma skremmande nære. Eg konsentrerte meg om ljodane der ute, knekka i kvistane når små skapningar tråkka over dei, vislinga i lauvet når vinden drog i trea. Lukta av kjøttstykket ein eller annan plass, sannsynlegvis ikkje so langt unna no. Sannsynlegvis rett i nærleiken. Eg kunne spretta fram, ta kjøttstykket og gøyma meg i huset? Eller var det for dumt? Om Frans fylgde etter meg var eg ille ute. Eg kunne bita han, men han hadde tang. Kven veit kva han kunne gjera med ei tang. Eg har aldri sett nokon nytta tang før. Veit ikkje kva ein gjer med tank, og endå mindre kva Frans ville ha gjort med tang.

«… Friiiiidaaa…» Stemma til Frans var låg og lokkande, frå andre sida av rosebusken. Eg skjønte no at Frans berre var nokre få meter unna, og at alt han trong gjera var å lista seg gjennom krattet som han hadde gjort då han gøymde seg for matmor. Han var nært nok til å høyra dei små ljodane eg lagde, nært nok til å lukta meg. Eg visste ikkje kor god snuta til Frans var, om snuta hans var like dårleg som matmor si eller om han var meir som meg. «… Kooom fraaaam… Eg har nomnomnommat til deg…» Tasling gjennom graset, gjennom rosebusken. Eg la labbane over augo. Visste ikkje om det ville hjelpa, men det var verd eit forsøk. No kunne iallfall ikkje eg sjå noko. Ikkje meg sjølv ein gong. «… Eg veit du er der… Kom fram…» So vart det endå sterkare, lukta av kjøtstykke. Det var Frans som sto i døropninga og vifta med den duftande biten. Døropninga, ja. Om eg berre hadde ei dør. Ei dør med so lita opning at berre eg kunne koma inn og ut, ja, og kanskje den søte katta til nabo Ingebjørg på andre sida av huset.
«Ouu…» klagde eg lågt, for eg visste at han visste. Eg visste at han såg. Det frykteleg ljoset frå lommelykta hans trengde seg inn gjennom augnelokka, og snart stira eg inn i augo hans att, dei svære, spygrøne augo som sto ut or skallen. Kjøttstykket hang og dingla føre fjeset mitt, og Frans la lommelykta i lomma. Han rynka bryna på den måten menneske gjer når dei skal visa bekymring eller tristheit.
«Kom då,» klaga han seg. «Eg skal ikkje gjera deg noko. Eg lover.»
No var augo hans so snille, og kjøtstykket so duftande, at eg sneik meg ut opninga. Han visste allereie at eg var der. Om han ville ha tak i meg, kunne han berre strekkja inn handa og gripa halsbandet mitt. Viss eg beit han, kunne han kanskje slå meg med tanga. Eller nytta tanga til å gripa meg. Tanga fekk jo ikkje vondt om eg beit henne. Frans tenkte på alt. So spente han på meg eit heilt ukjend band som eg aldri hadde sett før, klipte meg laus frå bandet som haldt meg fast til huset mitt. Eg svelgde. Frans reiv av ein kjøtbit med tenna, spytta han ned på bakken framfor meg. Den rosa biten låg der og glinsa i måneskinet.
«Forsyn deg,» sa Frans. «Du får meir etterpå, viss du er flink jente.»
Eg gjorde som han sa. Eg hadde uansett ikkje noko val – biten låg der, stor, duftande og i flotte fargar. Slevet rann ut or munnen medan eg tygde lukkeleg. Kunne ikkje hugsa sist gong eg hadde smakt anna mat enn den i skåla!
«Sånn ja,» roste Frans. Han klødde meg bak øyret nett som matmor so ofte gjorde, berre endå hardare. Eg byrja å trippa. Klynka ulukkeleg i det han stoppa. «Kom no,» befalte Frans. Eg kunne sjå at dei hårete beina skalv under slåbroken som han alltid hadde på seg når han sneik seg inn i hagen vår om natta. «Kom, Frida! Det er for kaldt for ein skrøpeleg kropp som min her ute.»
Det stramma til i bandet, og sjølv om eg prøvde å grava labbane ned i graset, ramla eg etter han. Inn gjennom rosebusken. Kjende tornane stikka meg i kroppen. «Det er for at ikkje naboane skal sjå noko viss dei tittar ut,» sa han. «Når du strittar imot på den måten der, ser det ut som eg dognappar deg.»
«Voff,» svarte eg, men han skjønte ikkje kva eg meinte. At han var jo i ferd med å ta meg heim til seg, sjølv om eg ikkje ville. At viss naboane trudde det, so trudde dei rett.

Gjennom det våte graset i hagen til Frans. Forbi bjerka, rasling med nøkkelknippet, og inn ei dør. Ei rar lukt slo mot meg.
«VOFF!» kjefta eg, men han lukka døra bak oss.
«Ikkje ver redd,» sa han, «du skal snart få møta dei andre hundane. Dei er veldig snille.»
«Voff!»
Lukta av betente sår, sjukdom, blod. Bikkjeblod. Eg skalv over heile kroppen, prøvde å gå so nært golvet som mogleg. Prøvde å halda blikket på kjøttstykket som hang mellom fingrane hans, men lukta frå kjellaren dytta sauelukta til sides. Sjølv om det var natt, var det ljost inne hos Frans. Slik var det ikkje heime hos matmor og matfar. Når det var mørkt ute, var det alltid mørkt inne. Dette stemte ikkje.
«Kom,» fortsette Frans, drog i det rare bandet. I det eg fekk bandet i fjeset kunne eg lukta dei andre hundane.
«VOFF, VOFF, VOFF, VOFF!» sa eg, men Frans let seg ikkje skremma. Sjølvsagt let han seg ikkje skremma, han hadde nok høyrd slik bjeffing før. Kanskje kvar einaste natt, medan han sneik seg gjennom stova og ned i kjellaren med eit nytt bytte.
«Det er meir sau i kjellaren,» sa Frans. «Eg har ei heil skuff full av sauekjøt. Ikkje ver so pingle! Kom her! Fridamor, kom!»
Slik vart det til at eg dilta etter nabo Frans heile vegen ned den stinkande kjellartrappa. Ekkelt, ei blanding av klorin og avføring, som om han prøvde å skjula det som hadde skjedd utan å få det heilt til. Gjennom kjellargangen med spindelvev. Eg hadde lyst til å fanga ein morosam liten edderkopp som tusla over golvet, men Frans hadde det tydelegvis travelt. Han ville inn i kjellarrommet med ein einaste gong, rommet der all den gruelege stanken kom frå. Stanken som slo mot meg i det han opna døra og viste meg det husmor aldri nokon gong hadde tenkt tanken på å oppdaga.
«Oooouuuu!» ulte eg, men so dekte ei tunge vidare ljodar. Ei tunge dekte heile fjeset mitt, ei våt, slevande hundetunge. Tunga til mor mi.
«Mamma!» bjeffa eg lukkeleg og hoppa opp og ned.
«Frida!» bjeffa mamma. Eg var like stor som henne no. Sist eg såg henne hadde ho vore so gigantisk, so ufatteleg diger. No var me berre to vanlege tisper med gulaktig pels og små trekanta øyrer. Eg sleikja mamma i fjeset, gøymde heilt Frans som sto bak meg med lammesteika i handa.

Nett som eg hadde trudd. Rommet fullt av bikkjer. Somme som sat i korga si og leikte med ei leike. Somme kvilte seg ilag med ei søt katt. Nokon med sinte fjes gøymd bak eit bur, og somme klynkande med bandasje over eit betent, stinkande sår. Eg fylgde etter mor mi til den store korga hennar, der brørne mine allereie låg og kvilte seg. Kjende fingrane til Frans klø meg bak øyret på den harde måten som var so digg. Eg let tunga hengja ut or kjeften, logra med halen.
«Sånn ja Frida,» sa Frans. «Der kan du sjå, det var ikkje so farleg likevel.» Han smilte på den måten menneske gjer når dei er glade. «Eg skal aldri la den slemme dama stela deg igjen. Stakkars jente. Eg har leita etter deg i so mange år.» No sette han seg ned på kne og såg meg inn i augo. Plutseleg kjende eg han att! Frans! Det var Frans! Ja! Det var han det var! Eg hadde ikkje kjend han att med alle dei nye luktene. Han måtte ha flytta.
«Bjeff!» ropte og dytta han ned i bakken. Eg sto oppå han dekte heile fjeset hans med gladslev.
«Hehe, ja, det er jenta mi, det!» lo Frans. Han la begge henda på ryggen min og klappa i veg. «Det er jenta mi, det,» sa han igjen, «åh, du kan tru eg vart glad då eg fann deg! Du kan tru eg var glad då eg skjønte at den slemme dama ikkje hadde gitt deg til kinesarane enno!» Eg såg på dei andre hundane, dei som det kom so rar lukt frå. Hundane som nesten hadde vorte kinesar-fôr.
«Voff,» sa eg med takksamheit i stemma. «Voff.»
Image

Ting som er inspirerande

Det er som regel ikkje med augo inn i Word-dokumentet eller skriveboka at all inspirasjonen kjem. Viss du allereie har skrive noko, slik at du kan lesa det på nytt og kalla fram bileta frå historia, kan det vera heldigare – men ikkje viss arket er blankt. Dimed er inspirasjonen nøydd til å vera andre plassar. Desse plassana er ikkje på Facebook, og dei er heller ikkje på Instagram, uansett kor mange interessante personar du måtte fylgja. Inspirasjonen er inne i ditt eige hovude. Det du treng, er noko som triggar han fram. I mitt tilfelle er ikkje det so frykteleg mange ting, men her er eit par.
Image

Turane til og frå jobb. Eg er so heldig at eg bur (akkurat no) førti minutt unna plassen eg skal gå til for å koma meg til jobben. Med andre ord har eg førti minutt spasertur kvar einaste morgon (og kvar einaste formiddag etter jobben), og denne spaserturen nyttar eg ikkje til å gå framover med blikket ned i smart-telefonen min medan eg ventar på spanande innslag frå snapchat. Istaden nyttar eg tida til å høyra på musikk, medan eg held blikket rett fram eller oppover, og syg til meg alle inntrykk som kjem gjennom og rett inn i hjernen min, ikkje gjennom øyra, men gjennom usynlege porer i huda. Forandrar det som allereie er inne i hovudet og får det til å bytta plass eller treia fram, laga spanande innslag i hjernen min. Det er ikkje so dumt, for det er nesten alltid slik eg får nye idear til ting å skriva om. Det hadde til dømes ikkje vorte noko julekalender viss det aldri hadde vore noko slike turar. So eg elskar dei kjempehøgt. Kvar morgon, når eg står i døra og skal til å gå ut, gler eg meg til desse turane. Eg gløymer til og med at dei er kalde, ettersom eg berre hugsar det som har skjedd på innsida av meg og ikkje det som har skjedd på huda.

Forflytning er generelt ei kjelde til inspirasjon. Det er under forflytning at spanande ting skjer, og at eg får lyst til å gjera nye interessante ting. Noko av det beste eg veit er natt-toget. Då får eg ikkje sova, ettersom det er på eit tog som røyrer på seg og eg ofte sit ved sida av ein annan person som hindrar meg i å leggja meg ned (å sova sitjande er noko eg berre får til viss eg har teke minst tre reisesjuketablettar). Med andre ord vert eg nøydd til å gjera andre ting. Å stira ut or vindauget er ofte ikkje mogleg ettersom eg nesten alltid havnar ytst, og å vera på internettet er heller ikkje aktuelt, ettersom nsb ikkje akkurat har verdas mest fantastisk nett sjølv om dei skryt av det. Faktisk har eg aldri nokon gong opplevd å koma meg på nett der inne. Dimed ender eg opp i Word, og eg endar alltid opp på same plass; Pannerynker. For Pannerynker er prosjektet eg skulle ynskja eg skreiv på kvar einaste dag, og det er det prosjektet som gjev meg lyst til å reisa til fjells og isolera meg slik at eg berre kan vera der. Eg kan ikkje gå dit kvar dag, for viss eg har vore på jobben, eller andre ting, er det som om hjernen vert for forstyrra til å kunne gjeva Pannerynker den merksemda som han fortener. Men, på natt-toget kjem det alltid attende til meg. Alle Didrik sine tankar. Det er interessant korleis eg trudde at eg kjende han so godt at det ikkje var mykje meir å henta, for so å finna ut kor mykje det eigentleg var eg hadde gått glipp av og ikkje tenkt på før, gjennom å la han modna som karakter ved berre å ikkje røyra han på nokre år.
Det er sjølvsagt idioti å tru at ein kan gjera seg ferdig med å læra ein karakter å kjenna, ettersom me ikkje ein gong lærer å kjenna oss sjølv fullstendig. Eg har levd med meg i 19 år, og framleis er eg ikkje i nærleiken av å skjøna korleis ting fungerer. Nesten kvar einaste dag oppdagar eg nye samanhengar som eg ikkje har tenkt på før, somme gongar ting eg ikkje likar å tenkja på. Sannsynet for at du skal forstå ein annan person – som til dømes ein karakter – betre enn du forstår deg sjølv, som du ikkje forstår, er dimed ikkje særleg stor med mindre karakteren er av dei personane i heile verda som er aller enklast. Og slik er det jo sjeldan.

Når det gjeld desse turane fram og attende til jobb, so er det forresten ikkje særleg mange att av dei. So snart me flyttar, er det straks mykje kortare veg til jobb, og eg må finna meg andre turar. Det er ikkje mykje i kalde januar som kan få ein person til å spasera ein åtti minutt ute heilt frivillig, so med andre ord vert det nøydd til å koma nye ting til som kan skapa det same.

Den feilen eg er heilt sikker på at eg ikkje er åleine om å gjera, er iallfall å tenkja «no skal eg skriva», for deretter å setja meg framfor det som eg har tenkt til å skriva med. Du er nøydd til å bestemma deg for å skriva før reiskapa kjem fram, og dette betyr ikkje at du skal utsetja det. Istaden for å venta med å tenkja «eg skal skriva» til du har kome heim frå jobben eller skulen, so må du tenkja det i det du set deg på bussen, eller i det du byrjar å spasera. Då kan turen nyttast til å taka fram alle dei bileta og kjenslene som du treng før du dreg fram skrivereiskapa. I fjor hadde eg ei vane med å ta meg ein jobbetur før eg skreiv. Då tenkte eg «no skal eg skriva, og då må eg på med joggetøy», og dimed kunne hjernen verta tømt for andre ting før han skulle nyttast til skriving. Det er nemleg vanskeleg å skriva når hjernen er full av andre ting, og dette betyr ikkje at ein skal droppa å skriva, slik som mange bestemmer seg for å tru slik at dei skal sleppa unna. Ein må finna ut kva tid på døgnet hjernen er fullast, og skriva når han er tommast. Stå opp tidlegare, viss det er det det går i, eller ver oppe seinare, viss det er det det går i. Det finst ikkje noko orsaking for å ikkje skriva viss det er det du har tenkt til å halda på med. Kanskje du skal kobla ut nettet, viss du nyttar Word til skriving.

Ein annan ide, viss det er distraksjonar under skrivinga som er problemet, kan vera å lasta ned ein interval-app på mobiltelefonen. Få han til å ringja etter tretti minutt, og so etter tre minutt, og so etter tretti minutt og so etter tre minutt. Ein regel om at i tretti minutt skal du skriva, og når telefonen ringjer, skal du laga deg te, gå på toalettet, eller sjekka facebook, eller kva no enn det er du har lyst til. Når han ringjer igjen er du deretter nøydd til å setja deg attende til å skriva, og kva no enn det er som fell deg inn at du skal gjera i laupet av denne tida, må du venta med til neste gong telefonen ringjer. Dette er ein av dei beste ideane eg har hatt hittil, sjølv om eg ikkje har testa det ut enno. Eg skal seia ifrå når eg har testa det ut.

Lykke til med inspirasjonen.

Korleis skal eg starta?

Problemstilling: 
Du har eit skriveprosjekt. Det kan vera ei novelle, eit romanprosjekt eller ei lang forteljing. Uansett kva det er, er det vanskeleg å koma i gang, kanskje mykje av di det er so langt. Kanskje har du allereie starta, men du slit med å samla styrke til å fortsetja. Kanskje har du ikkje starta ordentleg ein gong.

Eit typisk råd eg ofte høyrer, er «vent med å skriva til inspirasjonen på magisk vis kjem strøymande over deg heilt av seg sjølv». Dette rådet er feil, med mindre du er ein person som skriv kvar einaste dag heilt utan problem. For då veit du at inspirasjonen vil koma i laupet av dagen. Viss du derimot ikkje er ein slik person, må inspirasjonen trenast inn. Det gjerast ikkje ved å sitja på ræva og venta.

Eg har det same problemet stadig vekk. Faktisk har eg det nesten kvar dag. Eg skriv nemleg på ein stilig roman, og eg har koma ganske langt ut i fyrsteutkastet. Diverre er det vanskeleg å fortsetja. Faktisk har det vorte so vanskeleg at eg har bestemt meg for at sjølv om eg eigentleg skulle prioritera romanen i år, er eg nøydd å skriva julekalender likevel. Dette vert 6. år på rad eg skriv julekalender, og eg vonar at med den skriverrytma som eg etter kvart vil koma inn i, og i laupet av desember kanskje vera fanga i, vil å fortsetja på romanen 25. desember ikkje vera noko problem. Eg har allereie skrive fyrste julekalenderkapittel. Det som har vore vanskeleg, er å skriva 2. kapittel.

TIPSET I DAG:
– Er rett og slett kva eg gjorde akkurat denne dagen. Du kan jo vri det om til å passa deg sjølv. Det fungerte iallfall for meg, slik som det har gjort kvart år:

Image
Det viktigaste når ein skal skriva er hjernen. Difor må ein ha hjernen med seg på laget før ein byrjar på fyrste linje. Det hjelper med andre ord ikkje å chatta på Facebook i eit ljost rom fullt av rot og distreherande menneske som spring rundt og skrik til kvarandre, medan ein speler Candy Crush. Viss du held på slik, og lurer på kvifor du ikkje har inspirasjon, so er det på tide å bruka nokre sekund på å tenkja seg om. Då er eg sikker på at du vil finna svaret på problemet rimeleg kjapt. Med andre ord gjeld det å ha hjernen klår. Hjernen kan vera klår etter ein har jogga seg ein tur, fått i seg oksygen og kvitta seg med den dirrande kjensla av at kroppen vil røyra på seg. Eller, ein kan velja eit tidspunkt der hjernen ikkje har fått so mange inntrykk enno. Til dømes tidleg om morgonen. Tidleg om morgonen er det tidspunktet som for meg vanlegvis fungerer best, ettersom eg enno ikkje har fått andre ting å tenkja på, og det dimed ikkje er andre ting som distraherer kalenderskrivinga.

Det fyrste eg tenkte då eg vakna i dag, var: «Det er på tide å skriva kapittel 2.» Eg har utsett det altfor lengje no, og det er på tide å gjera noko med det. Difor drog eg meg ekstra lengje, ettersom eg visste at å stå opp ville føra til at eg var nøydd til å skriva kapittel. Etter å ha sette meg opp i sengja, oppdaga eg at det var snø ute. Dette var ganske motiverande. «Høgare maktar er med meg!» konkluderte eg, og forstod at eg ikkje kunne la denne sjansen gå ifrå meg. Ofte hjelper det når naturen er på same lag. Viss det til dømes er fullt av regn og storm ute, kan det vera meir inspirerande å skriva. Vêret seier «hald deg inne og skriv», istadenfor «kom deg ut og leik!»

Det fyrste eg gjorde då eg kom ned – og då meiner eg det aller, aller fyrste – var å gjera istand. Ein kan nemleg ikkje berre kasta seg over Word-dokumenetet eller pennen, for då er ikkje hovudet forberedt. Iallfall er dette tilfellet med menneske som stadig ender opp med å ikkje skriva noko som helst. Eg opna datamaskinen, og gjekk ikkje inn på Facebook. På Facebook, eller andre spanande nettsider, endar ein ofte opp med å få nye inntrykk. Desse nye inntrykka distraherer. Deretter sette eg fram ein skål pepperkaker (smaken av desse kjøpepepperkakene har nemleg vore i munnen min kvar kalender i 6 år, so denne smaken sender meg ganske fort inn i rett stemning), og koka kaffi. Eg opna dokumentet, og tente eit eple- og kanelduftljos (ei lukt er forbinder med advent). Ved å gjera istand ting som minner meg om advent, tenkjer eg rett tilbake på desse desemberdagane eg har sitte og skrive for harde livet, kvar einaste dag, og hatt hovudet djupt inn i årets historie. Dette hjelpte. Med denne stemninga i botnen, var det ikkje spesielt vanskeleg å skriva vidare etter å ha lese siste avsnitt av kapittel 1. Plutseleg forstod eg korleis kapittel 2 skulle starta. Eg trong ikkje ein gong planleggja. Det kom heilt av seg sjølv! Og det er det som skjer, viss ein har hjernen sin 100% med seg. Viss hjernen ikkje held på med Candy Crush eller spanande intriger eller noko provoserande nokon sa, eller noko forferdeleg den nye regjeringa har sagt. Alt dette er irrelevant.

I korte trekk:
– Klårgjer hjernen (ved hjelp av rett tidspunkt på dagen, ein spasertur, trening, eller andre smarte ting)
– Plasser dokumentet eller arket på bordet før du skal til å skriva, slik at du får det inn at det er dette du skal rydda plass tilå halda på med
– Fyll sansene med ting som minner om skriving, om karakteren du skal skriva om, eller årstida du skal skriva om
– Ikkje ha distraherande element kring deg, som til dømes familie, rot eller ei bunke rekninger
– Ha mobilen på ljodlaus, og skru av det mobile nettverket so du ikkje får beskjeder opp heile tida, som distraherer deg frå skrivinga
– Ha det anten heilt stille i rommet, eller lytt til musikk som minner deg på sist gong du skreiv, eller om personen du skal skriva om
– ALDRI forlat arket/dokumentet under skrivinga, med mindre du til dømes må so fælt på do at du ikkje får konsentrert deg (å vera tissetrengt kan forøvrig auka intensiteten i setningene, so litt kan ein jo drøya det).

Viss du har tenkt å skriva no, ikkje berre opna dokumentet å kasta deg inn i det, men rydd fyrst plass. Lykke til.
❤ ❤ ❤ ❤ 3 ❤ ❤

Koz & Klemz
Doktor Daniel

5 skrivetips – å koma i gang

Då eg nettopp hadde starta opp denne bloggen, skreiv eg mykje om skriving. No er det lengjesidan sist, og eg har valt å koma tilbake med 5 tips. Desse tipsa handlar ikkje om korleis formulera setningar betre, men om korleis koma i gang. Ettersom eg hovudsakeleg skriv skjønnlitterere tekster, rettar eg meg den vegen. (Noko anna ville, frå meg, ha vore tåpeleg)
Image
01.
Ikkje vent til du er inspirert
Ofte når eg ber om råd for å koma i gang, er rådet eg får at eg skal «venta til eg er inspirert», «la det koma av seg sjølv» og «ikkje stressa noko særleg med det». Flotte råd for menneske som ikkje har lyst til å utvikla seg, men som berre liker å skriva no og då. Hadde eg vore ein sånn ein, hadde eg ikkje hatt behov for tips i retning «korleis inspirerast». Eg hadde heller ikkje hatt behov for tips til utvikling, ettersom eg ikkje hadde hatt noko plan om å utvikla meg. Dette er kort sagt det mest elendige rådet som nokon gong har vorte gitt til nokon. Her er rådet mitt:

Bestem deg fyrst kor god du vil verta. Er du ein sånn som skriv litt på fritida no og då for å få uttrykk for kjenslene dine, eller har du lyst til å få noko utgitt? Viss det fyrste, er det eit godt råd å berre skriva når du får den ekstreme skrivetrongen som du ikkje kan halda deg unna. Er det derimot det andre, held ikkje det. Det vert som å venta med å jogga til du plutseleg får ein ekstrem uimotståelig joggatrong. Det skjer ikkje med mindre du allereie har koma inn i joggerytma.

Trongen til å skriva, er ikkje noko som meldar seg viss du let skrivinga råta vekk. Kanskje, kanskje, vil du av og til kjenna ei kjensle av at «no er det på tide å skriva gitt», men det er ikkje noko du vert god av. Vil du verta god, må du skriva uansett. Etter ein lang periode med meir eller mindre tørke, bestemte eg meg for å starta på ein roman. Det var lengjesidan sist eg hadde skrive noko viktig for meg, ettersom eg i lang tid berre hadde skrive kortare sakar. Med andre, ord; ute av trening.
Det fyrste eg måtte gjera, var å skriva kvar einaste dag. Uansett alt. Det førte til ei heil rekke dårlege kapittel,  noko som er verd det – medan ein skriv alt det drittet som vert forårsaka at ein skriv sjølv når ein ikkje vil, får ein kolossalt med trening. Og ikkje minst; etter kvart kjem rytma. Etter ei veke med skriving kvar dag utan å taka omsyn til kjenslene mine, byrja trongen å melda seg av seg sjølv. Viss eg ikkje hadde noko å skriva på eller med, kom abstinensane. Eg hadde rett og slett ikkje noko val. Med andre ord, den kjensla folk rådar deg til å venta med å skriva til du automatisk får – den kjensla dyrkar ein fram sjølv. Spørsmålet er kor ofte du vil ha kjensla. Vil du verta god, må du ha ho så ofte som mogleg. Difor: Skriv kvar einaste dag uansett. Det er betre skrivetrening å stira inn i eit tomt Word-dokument ein time, enn å gjera andre ting.

02. Viss ein tekst syg
Dette er eit flunkande nytt tips, av di eg opplevde det nettopp. I mitt tilfelle var det ein heil haug av kapittel i romanen min. Det som skjedde, var at eg fekk høyra at det siste kapittelet mitt mangla skildringar. Etter kvart balla det på seg. Kapitla var tomme for stemning, dei berre ramsa opp kva som skjedde, det var ikkje noko liv i dei, og dessutan vart ein ikkje noko glad i menneska som var med i historia. Det var kjipt. Eg tenkte at viss eg faktisk mangla absolutt alle heilt grunnleggjande skriveferdigheitar (bortsett frå dei ein kan trena seg opp til på kort tid, som til dømes grammatikk og slikt), så hadde eg ikkje sjans. Me gjekk gjennom avsnitt for avsnitt, sånn at eg kunne få veta konkret kva som var gale, kva som gjorde setningane dumme og kvar det burde fleire skildringar inn. Eg valte meg eit kapittel (i ei novelle kunne ein til dømes lese gjennom heile novella) og prøvde å setja fingrane på konkret kva som var i vegen, og korleis eg kunne fiksa det. Så la eg meg.

Det er her rådet kjem inn i biletet: Medan eg sov, jobba hjernen min på spreng. Hjernen min ville jo ikkje at eg skulle slutta å skriva (sånn som eg nesten vurderte, ettersom eg sog så fælt), eller at eg skulle fortsetja å vera dårleg til å skriva utan å fiksa opp i det som var gale. Eg la meg i eitt-to-tre-tida om natta, sov hardt og konsentrert, og vakna klokka halv ni om morgonen av ei slags panikk-kjensle. ÅNEI! gjekk kjensla utpå. EG ER I FERD MED Å SVIKTA MEG SJØLV! Eg skjønte at problemet mitt hadde vore at eg ikkje hadde teke skrivinga mi seriøst nok, at eg hadde slurva, at eg ikkje skreiv lengje nok når eg fyrst skreiv, at eg surra for mykje med andre ting og alt anna kødd. Eg bestemte meg samstundes for at dette var den viktigaste tingen i heile livet mitt. Og at å rota vekk dette, var som å drepa seg sjølv. Med andre ord var eg lys-vaken. Auga mine var vidopne, og eg sprang ned i stova, drog fram denne dataen her og opna dokumentet. Eg fann fram kapittelet eg hadde lese gjennom dagen før, sette musikk i øyra, og så tok eg føre meg alt saman. Eg skreiv den nye teksten nokre linjer over det eg allereie hadde skrive, og valte å sjå på det eg skreiv i går som kladd. Så skreiv eg det på nytt. La inn skildringar, snudde setningar på hovudet og pakka informasjonen inn i bilete. Etter kvart som eg jobba meg gjenonm informasjonen, sletta eg linje for linje, og jobba meg vidare. Det nye kapittelet var sikkert 100 gongar betre. Eg vil òg leggja til at eg sov mykje kortare enn til vanleg, og at eg ikkje har vore så opplagt på år og dag. Hjernen min jobba hardt og konsentrert den natta.

Tipset handlar ikkje om at du må «skriva det dårlege på nytt». Skal du skriva det dårlege på nytt, bør du iallfall ikkje sletta alt saman på ein gong og deretter skriva det ein gong til, sånn som mange andre mennseke gjer. Det fører som regel berre til at ein slettar og slettar i all æve og aldri kjem nokon veg. Hovudgreia, sånn som eg lærte det den gongen, er at du til ein viss grad kan bestemma kva hjernen din skal jobba med om natta. Vil du at hjernen din skal jobba med ein tekst, så må du tenka på teksten. Då må du gå gjennom teksten rett før du skal søva, vri og venda på han, rota fram alt som er feil, og fortvila deg. Sørg for at du vaknar tidleg neste morgon (eg vakna av ein eller annan merkeleg grunn av meg sjølv [har ikkje vakna tidleg av meg sjølv på mange år, iallfall ikkje med så få timar søvn]), og la fiksing av tekst vera det fyrste du gjer. Kanskje vaknar du opp som ein ti år eldre skribent. Fantastisk.

03. Viss du skriv på data; opna dokumentet tidleg.
Det har fungert for meg. Ofte har eg prøvd å samla mot til å skriva medan eg gjer heilt andre ting, og så opna dokumentet i same sekund som planen om å skriva dukkar opp. Den nye strategien derimot, går utpå at sjølv om eg gjer andre ting, så har eg alltid dokumentet oppe. Viss eg snakkar i telefonen medan eg planleggjer å skriva etterpå, så stirer eg inn i dokumentet. Medan telefonsamtalen føregår, veks trongen til å skriva vidare i dokumentet. Når samtalen er over, er eg klår med ein gong. Hjernen min skjønar ikkje at me skal skriva viss eg stirer inn i bokhylla, inn i veggen eller inn i Facebook.
Når det kjem til å skriva for hand, vil eg vedda på at det same gjeld. Å la blyant og viskelær og spissar og ark eller skrivebok liggja klår, rett framfor deg, og gjerne gå rundt med blyanten i handa (Viss du til dømes skal henta deg ein kopp te før du byrjar å skriva). Når det kjem til te:

04. Kva liker karakteren din?
Er det ein sånn karakter som drikk kaffi? Eller er det te? Kva type te? No kjennar eg eit menneske dette rådet ikkje vil fungera for, av di ho er ein kresen jævel og ikkje ville fått same oppleving av å drikka urte-te som det ein eventuelt karakter ville hatt. Er du og ein kresen dritt som ikkje liker noko som helst, så kan du jo prøva å tenka ein mellomting. I verste fall kan du hella sjokolademjølka eller party-brusen din i ein kopp som du trur karakteren din ville hatt teen eller kaffien sin i.
Det er difor eg alltid lagar meg kaffi når eg skal skriva om Robbie Orderby, og sjølvsagt aldri med sukker eller mjølk i. Eg tek gjerne på meg svarte klede (for å sletta min eigen personlegheit – dette gjer det lettare å gløyma at eg eksisterer, og halda fokuset fullstendig på den som fortel historia), og, viss eg vil ha litt julestemning – knaskar nokre pepperkakar i mens. Drikker smudi, viss eg vil at det skal vera sumar. For å skildra kulde sørga eg for å halda vindauget oppe, gni henda inn med snø til dei var så kalde at eg nesten ikkje greidde å skriva med dei, og deretter fortelja om korleis kulda var. Kort sagt; mykje av det som skal fram i teksten, bør ein kjenna på i røynda òg. Er det ein ordentleg disiplinert, eller ein slakk karater? Utifrå dette kan ein vurdera om ein skal skriva teksten medan ein ligg på senga, eller om ein skal settja seg ved eit høgt bord med beina ned på golvet og henda stivt framfor seg å tastaturet. Alle desse små detaljane; kvar du sit når du skriv, kva du har i koppen ved sidan av deg – alt dette kan verka på teksten på rett måte om du berre vel dei rette tinga.

05. Vurder kva tid på døgnet du er best.
Eg er til dømes mest kreativ om kvelden og natta. Då er eg superduperkreativ, og svært lite kritisk. Det vil sei at viss eg har lyst til å skriva mykje på ein gong, er det lurt å skriva om kvelden og natta. Då kan eg skriva langt og lenge, og stå opp neste dag til ein tekst som er heilt på tryne og berre inneheld oppramsing. Andre menneske derimot, skriv kanskje best når dei er på sitt mest kreative. Det eg kan konkludera med, er at eg er flinkast til å skriva om morgonen – før eg har gjort noko som helst anna – og mest kreativ om kvelden. Difor må eg planleggja om kvelden, og skriva om morgonen. For meg er det perfekt, ettersom hjernen jobbar med det eg har planlagt medan eg søv, sånn at eg er ekstra klår til å skriva om morgonen. Viss du driv med skule og jobb og den slags kødd så tidleg at du ikkje får til å skriva, kan du jo vurdera å stå opp endå tidlegare. Litt av poenget med å skriva om morgonen, er jo at ein gjer det medan alt som har skjedd dagen før er bearbeida, og det ikkje har skjedd noko nytt dagen etter. Når hovudet er på sitt reinaste og klåraste.
Uansett kva du går for, prøv å gjera det på den måten kvar dag. Som eit rituale. Eller rutine. Då vert ikkje skrivinga forstyrra av at det er forskjelleg tid på døgnet kvar gong.

Dette er ting eg nyleg har innsett, og eg trur det burde fungera for andre menneske òg. Neste gong skal eg skriva ned nokre tips for å jobba fram idear. For somme er ikkje det naudsynt, ettersom ideen allereie er heilt klår. Difor passa dette fint for menneske som kanskje har ein ide men som slit med å gjeva ideen den verdigheita som han treng.

Å skriva nynorsk alikkavæl

Eg har tenkt på det lengje, men no kjem det altså:

Innlegget om korleis det var å skifta målføre. Og kvifor.For det fyrste er eg fødd og vokse opp på austlandet, noko som gjer at folk ofte spør meg kvifor eg skriv nynorsk. Faktisk spør dei meg om det heile tida, nesten kvar gong dei ser meg skriva noko. Viss ikkje dei veit at eg kjem frå austlandet, spør dei meg kvar eg kjem frå, og ventar i spaning på at eg skal seia namnet på ein eller annan fascinerande plass på vestlandet. Eg har riktig nok mykje slekt på vestlandet. Viss eg har rekna riktig, så er det snakk om 75%. Viss me altså peiker på kvar besteforeldra mine kjem frå. Når det er sagt, trur eg ikkje planen til Ivar Aasen var at berre menneske på vestlandet skulle skriva nynorsk. Då hadde han jo kalla det vestlandetnorsk. Ikkje nynorsk. Eller landsmål, som han kalla det. Landsmål. Land. Landet. Ikkje berre vestlandet. Ikkje vestlandsmål. Likevel er det berre vestlandet som har skjønt det – at det er nynorsk som er tingen. Og sjølv ikkje der, har dei skjønt det. Somme kommunar insisterer på å skriva bokmål, trass alle odds. Berre av di dei har sett på fjernsyn at det er kult.

Image
Dette er Ivar Aasen. Det var han som samla dialekter. Tenk at han fekk gjera det? Fekk masse pengar for å reisa rundt i Noreg å laga nynorsken! Kanskje dei berre ville ha han vekk litt. Den gong ei.

No vel. Fyrst litt forhistorie. 
Då eg var litan, var eg ikkje så glad i nynorsk. Eg tykte nynorsk var litt stygt. Dessutan trudde eg absolutt alt som ikkje var Oslo-aktig var nynorsk. Alle dialekter (sjølv dei som folk på austlandet snakka, med uttak av dei som snakka fint riksmål – sa «sten» og sånt) – alle varianter av dialekter. Viss eg skulle lesa noko på nynorsk, gjekk det berre treigt og trått føre seg. Men, så – ein gong i 7. klasse – skjønte eg plutseleg at nynorsk var kult. Det skjedde av di eg las eit dikt på nynorsk. Eit veldig kult dikt. Det slo meg at det ikkje ville vera mogleg å skriva noko så kult på bokmål. Stadig las eg tekstar på nynorsk, og skjønte i laupet av nokre få dagar at viss desse tekstane hadde vore skrive på bokmål, ville dei ikkje ha vore like stilige. Eg skjønte at nynorsk var best.
Plutseleg fekk eg òg lyst til å skriva på nynorsk. Eg ville iallfall ha moglegheita. Eg ville ha moglegheita til å kunne skriva dikt på nynorsk, utan at det berre vart komisk av di det var så mange rare nynorskfeil. Eg er eigentleg relativt språkanarkist, men somme ting ser berre komisk ut uansett korleis ein vrir og vendar på det.

Eg hadde høyrd at me skulle starta med nynorsk på ungdomsskulen. Det byrja eg plutseleg å gleda meg til. Eg hadde i grunn alltid sett fram til det, sjølv på den tida eg ikkje likte nynorsk. Eg kunne gjerne tenkja meg å læra det uansett, sånn at det ville verta enklare å lesa tekstar som uheldigvis var skrive på nynorsk.
Diverre var eg eit sånt problemborn som hata klassen min og tykte alle var teite og stygge i hovudet, så eg vart flytta inn i ein klasse der det gjekk andre menneske som heller ikkje kunne gå i normale klassar. Dei fleste av dei av di dei var så dårlege i fag. Så dårlege i fag at me måtte læra om dobbelkonsonantar og enkle ordklassar i norsktimane. Nynorsk fekk eg sjølvsagt fritak frå, men eg kunne gå til den gamle klassen min for å delta i nynorsktimane viss eg hadde lyst. Det hadde eg lyst til, men diverre hadde eg meir lyst til å ikkje gå på skulen i det heile teke. Så eg lærte ikkje nynorsk.

Ettersom eg hadde hatt fritak frå nynorsk på ungdomsskulen – sånn at eg ikkje kunne nynorsk i det heile teke – bestemte lærarane seg for at dei måtte prøva å gjeva meg fritak på vidaregåande òg. Dei hadde tenkt til å ringja vidaregåande for å sikra at eg slapp å få vurdering. Då sa eg nei! Den eine læraren sa
«Skjønner ikke hva man skal med nynorsk uansett, er kjempeteit!!11»
Eg sa at det kunne dei berre gløyma. Eg skulle ha nynorsk. Det var like før lærarane måtte køyrest til sjukehuset med hjarteattakk. Den einaste eleven i klassen som var så heldig å få fritak frå å læra nynorsk, var òg den einaste eleven i klassen som insisterte på å læra det – – nynorsk – og ikkje orka den forferdelege tanken på tre nye nynorsklause år.
Image

Eg starta på vidaregåande som ein elev som ikkje var spesielt sterk i nynorsk. Den fyrste nynorskstilen var full av feil. Læraren hadde sette raude strekar under nesten alle ord, for eg hadde fyrst skrive teksta på bokmål og deretter omsette til nynorsk. Det vert ikkje særleg fantastiske formuleringer av det. Eg såg gjennom rettinga og nikka med hovudet.
«Aha, så det er sånn ein gjer det,» tenkte eg (på nynorsk). Eg forstod at eg var håplaus, og at eg måtte finna på noko drastisk viss eg skulle få god sidemålskarakter. Noko verkeleg drastisk. Eg låg langt bak dei andre, og dei andre var ikkje så gode dei heller. Med andre ord bestemte eg meg for å skriva nynorsk heile tida, heilt til eg vart ordentleg god i det. Heilt til eg fekk ein seksar på strak arm. Alle plassar. Facebook. Matteoppgåver. SMS’ar. Små notat. På neste nynorskstil hadde eg ingen feil, og læraren mistenkte meg for å ha plagiert. At ein elev gjekk frå å vera så håplaus til å vera den beste i klassen, verka ikkje særleg sannsynleg. Eg forklarte ho at eg hadde skrive nynorsk heile tida sidan sist, og at eg gjerne ville endra hovudmål ettersom nynorsk var den tøffaste, kulaste og råaste målforma.

Etter nokre månader, med mykje bruk av I-finger, hadde eg vorte ganske god. Framleis var det nokon som meinte eg gjorde nokre feil her og der, men dette var i mange tilfelle feil som mange nynorskforfattarar gjer òg. Feil som berre er feil av di språkrådet seier det. Når det kjem til nynorsk er eg ikkje særeg stor tilhengar av språkrådet. Eg har valt mi eiga form, byttar ut bokmålifiserte ord med ordentlege nynorskord kvar gong eg får moglegheita.

DET SOM ER SÅ FANTASTISK MED NYNORSK, er at alle skriv sin eigen personlege nynorsk. Nynorsk er identitet – i mykje større grad enn bokmål. Eg har aldri lese to bøker av forskjellege forfattarar, som er skrive på same type nynorsk. Folk skriv den nynorsken som passar dei best. Var ikkje det mykje av poenget med nynorsken?
Det er ein grunn til nynorskbrukarar ofte får dårlegare karakter på eksamen med nynorsk som målform, enn det bokmålsbrukarar får når dei har eksamen med nynorsk som målform. Dei som skriv nynorsk heile tida er vann med å skriva den nynorsken som passar dei. Det er ikkje alltid korrekt.

No skal eg skriva opp nokre argument. Gode grunnar for at menneske som lenge har hatt bokmål som hovudmål, liksåvel kan skriva nynorsk:

1. Nynorsk samfattar alle dialekter. Bokmål derimot, er basert på tidlegare riksmål, som er basert på dansk. Viss du er ein av dei som vil «taka vare på norsk kultur» og har eit nasjonalromantisk hjarte, bør du skriva nynorsk. Viss du er nasjonalist og skriv på bokmål, er du dobbeltmoralsk. Eg klarer ikkje ta ein person seriøst viss han snakkar om norsk kultur og samstundes om kor teit nynorsk er. Det går berre ikkje.

2.  At nynorsk held på å døy ut, er tøys og tull. «Riks»dekkjande aviser prøver å få deg til å tru det ved å bevisst ha eit redaksjonelt forbod mot nynorsk. Det vil sei at journalistar, sjølv om dei har nynorsk som hovudmål, må skriva bokmål i dei store avisane. Dette er forøvrig i ferd med å gå over. Stadig meir nynorsk kjem fram sjølv i dei riksdekkjande avisene. Ja, i Tønsbergs Blad var det for ikkje så lengjesidan ein artikkel om nynorsk på nynorsk. Der kan du sjå. Stadig fleire bøker kjem ut på nynorsk. Og det vert ikkje færre nynorskbrukarar. Ikkje noko av dette kjenneteiknar eit språk som er i ferd med å døy ut. Du kan like gjerne hiva deg på.

3.  Mange menneske med nynorsk som hovudmål, skriv bokmål likevel. Eg har til og med ei venninne som kjem frå Verdas Største Nynorskby – nemleg Stord. Stord. Nynorskbyen. Likevel skriv ho på bokmål. Det er ikkje av di ho ikkje er språkbevisst. Ho er flink til å skriva. Men, ho tykkjer rett og slett det er enklare å skriva på bokmål. Kva i all verda? Ho kunne jo berre ha skrive litt som ho snakkar. Ein kul versjon av nynorsk, gjerne med o-endinger her og der. Eg kan knapt førestella meg ein tøffare nynorsk, sjølv om språkrådet ville ha reagert. Tenk så tøft? Likevel skriv ho bokmål. Folk får prenta inn bokmål frå alle kanter, dei vert valdtekne av bokmål i hjernen. Bokmål dyttast inn gjennom auge, nase og munn. Inn i ræva på deg. Bokmål for alle pengane. Poenget mitt er: Når folk frå dei plassane der dei faktisk veks opp med nynorsk, byrjar å skriva bokmål – kvifor i all verda skal ikkje nokon som veks opp med bokmål byrja å skriva nynorsk? Viss dei kan leggja om, kan me òg leggja om. Eg kjennar fleire som har gått over frå å skriva bokmål til å skriva nynorsk. Eg kjennar folk som skriv 50% bokmål og 50% nynorsk. Eg kjennar menneske som nettopp har lagt om, som snublar seg gjennom setningar på nynorsk av di dei har skjønt at det er den tøffaste målforma. Som snart vil læra målforma å kjenna, som vil forma sin eigen personlege nynorsk akkurat som eg har gjort.

4. Are Kalvø skriv ikkje same type nynorsk som Frode Grytten. Nynorsk er din eigen personlege leikegrind. Kvar gong eg opnar ei nynorskbok, er det spanande å sjå kva forfattaren har gjort. Nynorsk inspirert frå forskjellege plassar i landet. Av og til kjem det heilt nye ord som eg aldri har høyrd før. Med nynorsk kan du forma ditt eige språk. Du kan utforska. Du kan leika med språket. Du kan ikkje gjera det same på bokmål, ikkje like mykje. Har du vokse opp med bokmål, er å leggja om til nynorsk ei fantastisk ferd. Alle dei nye orda ein oppdagar, og alle dei gongane ein byttar ut eit bokmålsord med eit nynorskord. Når du byttar ut «fordi» med «av di», og «blandt anna» med «mellom anna» og «verken» med «korkje» og «eignedelar» med «eignelutar».

5. Nynorsk er mindre formelt enn bokmål. Ein av dei verste tinga med bokmål, er at ting – særleg offentlege dokument – skrive på bokmål er så tørt og keisamt. Det verkar som om dei som har skrive det gjer det så vanskeleg som mogleg. Dei elskar å skriva «i forhold til» i kvar einaste jævla setning, og språket er daudssjuk av substantiv-sjuka. Dei skriv «riktigheten i dette er mangelfull» framfor «det er feil» eller «det er ikkje rett». Det er forferdeleg. På nynorsk later du ikkje som du kjem frå Tyskland. Du innrømmer at du er norsk og liker å det norske språket. Det er greitt å ikkje skriva norsk, men då skal du faen meg skriva eit anna språk. Då skal du skriva engelsk, spansk, tysk, dansk. Du kan skriva riksmål. Du kan skriva «efterpå» og «sprog». På nynorsk derimot, er du direkte. Du skriv ting rett fram. Du skriv «skal me snakka om ferieturen» og ikkje «i forhold til utenlandsreisen vi hadde en samtale om tidligere». Du skriv «du», «eg» og «me» og ikkje «man». Du er direkte. Du prøver ikkje å gøyma noko. Har du merka at nynorskfolk alltid er meir rett-på-sak enn bokmålsfolk? Legg merke til det.

6. Nynorsk prøver ikkje å gjera teite ting til formelle ting. På nynorsk treng du ikkje skriva Akseselskap, du kan skriva Lutlag. Ein lut i eit lutlag. Vidare kan du leika litt med orda. Driv nokon med aksespekulering? Då driv dei med lutleik. Tenk det, du. Du føler deg ikkje så høg i hatten der du sit og held på med lutleik. Me dreg slipsa av alle dei gamle mennene. Me riv papira ut av henda på dei. Opprøyr. Dei trur dei er så seriøse og viktige. Eigentleg er det heile komisk. Der dei boltrar seg i papir i utrengsmål. (Utrengsmål – når du gjer noko utan grunn, eller når du ikkje treng å gjera det – titt og ofte. Har me noko sånt ord på bokmål, kanskje?)

7.  Folk legg meir merke til det du skriv, når du skriv på nynorsk. For mellom alle menneska som skriv på bokmål, poppar du opp. Med nynorsken din. Viss du er på internett, høyrer folk litt ekstra på deg.

8.  Du trur kanskje ikkje det finst noko målrørsle på austlandet? Du tek feil. Det finst eit mållag i Østfold, og i Vestfold var eg nettopp med på å starta Alikkavæl (som i at me kjem frå austlandet, men kjempar for nynorsk alikkavæl [som er eit typisk Vestfold-ord]) dialekt- og målungdom. Me skal gjera revolusjon.

9. Det er gøy å vera med på ein revolusjon. Viss du tykkjer dei andre revolusjonane er litt for kompliserte å setja seg inn i, så er ikkje dette ein av dei. Eg snakkar om ein nynorskrevolusjon.

HIV DEG PÅ!

Ta deg sjølv i nakken!!!!

Eit vanleg virus blant folk som skriv, er «eg kan ikkje skriva, buhu». Folk er forferdeleg lei seg når dei ikkje kan skriva. Det er eit stort hol i livet deira, men allikevel vil dei ikkje gjera noko med det. No snakkar eg for dei som eigentleg brenn for det. Som har det i seg. Det er eit stort tap å sjå at ein ikkje kan skriva. Det skjer ofte når ein kjem opp i tenåra ein stad. Det byrjar som ein kritikarrøyst som vekkjast til live og får dei til å skriva mindre av di dei er meir opptekne av kvalitet enn «kvantitet», som dei kallar det. Dei ser på det som eit positivt trekk å skriva lite, av di det betyr at dei leggjer meir i det dei skriv. Dette fører til at dei kjem ut av trening, og kritikarrøysta vert endå klårare og endå høgare. Og så sluttar dei å skriva. «Eg får ikkje setningane til å flyta saman», «det vert hakkete», «ikkje noko flyt» og «ikkje levande». Det har gløymt kvifor dei skreiv. Alt er berre overflate.

Det er jævleg irriterande å sjå, av di det som regel rammar dei som er dritgode. Personleg kunne eg ikkje brydd meg mindre om kva dei sjølv føler om det dei skriv, eller om sjølvtilitta deira. Dei kan hata det dei skriv for min del. Problemet er når dei sluttar å skriva, sånn at eg ikkje lenger kan lesa det. Dei fleste av dei skjønar at viss dei berre byrjar å skriva oftare, så vil flyta venda tilbake. Men så er det så vanskeleg å starta opp att. Ein vil jo heller sitja på Facebook eller kva no enn det er ein driv med for noko.

DSC_0717

Viss du brenn for noko, er det ikkje sant at du ikkje har tid til å halda på med det. Viss det verkeleg er dette du vil, så må du laga deg dit. Viss du faktisk vil halda på med det resten av livet. Folk seier «det er mange som ikkje får det til, og då har dei ikkje noko anna», men viss ein ikkje satsar fullt og heilt så er det nesten heilt sikkert at ein berre kan gløyma heile driten. Sjølvsagt har du tid. Du kan låsa deg inn på skuledassen i friminuttet å skriva. Det er berre kødd at du eigentleg skulle gjort leksar. Du gjer jo ikkje leksar uansett. Du hengjer med Folk og snakkar om Kødd. Det er ikkje så innmari Satans viktig.

Eg er sur for at eg har prioritert skrivinga mi så lite i det siste. Det er litt av di det var så forferdeleg demotiverande at dei la ned Skrivebua og at eg ikkje lenger har nokon som kan muntra meg opp. Og det er litt av di eg tenkjer «gidd ikkje». Skjønar ikkje kvifor eg tenkjer det. Dette er jo det einaste eg veit med sikkerheit at eg har, og allikevel er eg dust nok til å la det døy.

Eg har gjerne eit hovude og ei historie som eg vandrar i konstant i cirka tre år på kvar av dei. Når dette skjer, utviklar historia seg, og eg er djupt inne i det, og det er dessutan svært spanande. Før i tida, då eg ikkje hadde kritikerstemma som snakka om setningar som ikkje ville flyta, så skreiv eg konstant. Då skreiv eg gjerne mange sider kvar dag, utan noko spesiell tanke om korleis det skulle sjå ut for dei som las det. Det var sånn eg vart god. No er eg for oppteken av å vera god til å få fram historia eg vil ha fram, eller til å utvikla meg i det heile. Og historia eg har vore inne i dei siste tre åra, byrjar å forsvinna no. Utan at eg har skrive det. Eg har gått rundt i ei anna verd utan å gjera noko som helst positivt ut av det. Det er som om heile greia berre døyr. Det er satans trist, og eg har ikkje tenkt å la det skje endå ein gong, for det har nemleg skjedd svært mange gongar allereie. (Har ein ambisjon om å ta opp historia ein gong i framtida)

No har eg fått ei ny. Eit nytt menneskesinn som er interessant, og ei ny historie. Eg har skrive nokre sider. Denne gongen skriv eg hulter til bulter, eg skriv ilag med Stine (som er ein av desse «eg kan ikkje skriva»-dustane og eg må tvinga ho i fem timer kvar gong det er jævleg keisamt) og eg har bestemt meg for at dette ikkje skal døy utan vidare. Det er smart av meg! Det har nettopp kome i hovudet mitt, og me har nettopp starta. Eg har lyst til å fylgja denne historia heilt til ho er ferdig, og når ho er verdig, skal ho vera skrive ned.Kanskje andre kan få ta ein titt.

Det er ikkje sånn at du skal sitja og venta på at inspirasjon skal koma. Av og til seier nokre dustar til meg at «du kan ikkje pressa deg sjølv til å skriva, for då kjem det ikkje frå hjartet ❤ » Dette høyrest smart og snusfornuftig ut, men det er ikkje så jævleg smart. Ting kjem nemleg ikkje frå hjartet heilt av seg sjølv. Ein må fyrst koma inn i det. Når ein har kome inn i det, då kan det koma frå hjartet etter kvart. Fyrst må ein berre få det til å flyta. Ein må skriva kvar jævla dag, uansett om ein vil eller ikkje, for når ein fyrst har kome i gang, då kjem sjela og nerva og alt det som ein likar å inkludera i ei tekst. Viss du sit og ventar på inspirasjonen så kjem det ikkje frå hjartet, det berre døyr. Det er like dust som å ikkje vanna blomsten av di blomstringa ikkje vert «ekte» viss du har vatn i.

Kjønnsfiksert språk = møkkaspråk

Eg skal no skriva om noko som irriterar meg forferdeleg i språk. Eg ser dette i hytt og dynevêr, og eg har mange etiske og kompliserte og politiske grunnar til å ikkje lika det, men eg har og ein reint språkleg grunn, som er det eg i all hovudsak skal fokusera på. Dette er noko som har vakse seg større i det siste, sidan folk er opptekne av å vera likestillande og rettferdige. Resultatet er fylgjande: Møkkaspråk!

Kva siktar eg til?

Det som har vore vanleg gjennom hundrer av år, er at mannen er mennesket, medan kvinna er ein underkategori. Det er eg sjølvsagt ikkje einig i, og tykkjer mennesket er hovudmennesket medan forskjellege kjønnsidentitetar kan vera underkategoriar. Difor vil eg og føretrekkja å leggja meir vekt på mennesket og mindre vekt på kjønnet. Det skapar og eit meir heilt bilete av situasjonen. Det verste eg høyrer er fylgjande:

«Viss ein går på bussen, og bussjåføren er sur, så må ein heller smila til han. Eller hun! Og viss han… eller hun, då!! ikkje smiler tilbake, så må du ikkje gjeva opp!»

Problemet er at eg ikkje førestellar meg ein tydeleg situasjon medan du snakkar. Når du fyrst seier «han», får eg eit bilete av ein mannleg bussjåfør. Du har laga ein situasjon. Deretter blokkerar du biletet med å putta på ein alternativ bussjåfør som er kvinne. Plutseleg er fokuset på sjåføren som sjåfør borte, og erstatta med to parallelle dømer der det i det eine dømet er snakk om ein mann, og i det andre snakk om ei kvinne – utan at situasjonane er forskjellege! Skal du skilja kjønn frå kvarandre, så må det vera av di det er noko som gjer situasjonane forskjellege. Å skriva «han/hun», er møkkaspråk. Kvifor? Jo, av di det øydelegg filmen i hovudet mitt. Det finst og folk som skriv «h*n». Dette er hakket betre, men ser og rart ut. Personleg har eg ein regel som er naturleg for meg å fylgje:

Den personen = den
Den kvinnen = hun
Den mannen = han

Viss du absolutt vil vera så innmari likestillande, så må du nemleg ta omsyn til at det ikkje er alle som definerer seg som mann eller kvinne. Det finst og folk som kallar seg for «hin». Dette er eit pronomen. Når du snakkar om bussjåføren som «han eller hun», leggjer du vekt på at det finst to former for bussjåførar, ein kvinnleg variant, og ein mannleg variant. Desse to er svært forskjellege frå kvarandre og må snakkest om kvar for seg. I tillegg eksisterer det ikkje bussjåfører med andre kjønnsidentitetar. Skal du fyrst vera likestillande, så er du nøydd til å ha litt takhøgde. Viss ikkje er du meir ekskluderande enn inkluderande. Svaret på dette, er konstant å skriva «han, hun eller hin». Vil du forandre verda, byttar du rekkjarfylgje. «Hin, hun eller han». Eventuelt «hun, hin eller han». Han kjem som regel fyrst. Det kan ein fort snu.

Når du etter kvart har byrja å seia «han, hun eller hin», ser du kor kronglete det er. Det er nett det same som når me snakkar om kjæledyra våre. Ein kjem med eit døme, og i det dømet må ein velja kjæledyr. «Folk som ikkje matar katta si», kan ein sei. Men folk skjønar at dette gjeld hunden og marsvinet og kaninen og. Skal du skilja kjønn frå kvarandre, må du gjera det med kjæledyr og. «Folk som ikkje matar katta, hunden, marsvinet, kaninen, slangen, fisken – »

DET TEK LANG TID

Det tek sjølvsagt ikkje like lang tid å skriva «han/hun», men i teorien er det det same. Det er dårleg språk. Det øydeleggjer biletet. Det er dårleg feminisme. Det er dritt. I skulebøker er det vanleg å nytta eitt pronomen i kvart kapittel. Det vil sei at eit kapittel konstant skriv «ho» medan eit anna kapittel konstant skriv «han». Då slepp me rotet. Ei anna løysning er å konstant nytta hokjønnspronomen eller hin. I og med at det er så vanleg med han. Då er du ikkje diskriminerande, i og med at vekta går meir mot midten reint samfunnsmessig.

Like dårleg språk er det viss du snakkar om hunden din Reidar, og nyttar namnet Reidar og pronomet Den om einannan. Viss eg snakkar om katta mi, så nyttar eg ordet «den» (med mindre eg skriv, for då er ikkje «den» populært på nynorsk). Snakkar eg om Sara (katta mi), så er det «ho». Namnet Sara tek stilling til kjønn, det gjer ikkje «katta». «Sara ramla, og då brakk den beinet», er frustrerande og provoserande.

Ein bussjåfør treng ikkje ha eit kjønn. Grunnen er at det ikkje er ein bestemt bussjåfør. Difor er «den» fullstendig lov. Skriv du nynorsk, heitte det «han». Sidan bussjåfør er eit hankjønnsord. Ikkje ver redd for å verka diskriminerande. Det er mange hakk meir diskriminerande å lage to-tre parallelle filmer for kvart enkelt kjønn. Dette vitnar om at det er ein forferdeleg stor forskjell på dei.

Ei anna spanande løysning, kan vera å revolusjonera dømene. Ta ting som normalt er hankjønnsting og bytt det. La bussjåføren bestandig vera ei kvinne, og jordmora alltid vera ein mann. Då får ein eit interessant og forvirrande språk.

Det er ikkje kynisk å nytta ordet «den» viss dømet ikkje tek stilling til kjønn. Vil du ikkje verka kynisk, er det heilt greitt å nytta eit pronomen. Gjerne «hin». Hin er korkje mann eller kvinne. Det er heilt i orda. Og uansett kva du gjer, er det betre å konstant nytta «han» enn å nytta «han eller hun». Eg vil heller førestella meg ein mann enn å ha to separate bilete i hovudet på ein gong.