Den andre formen for narsissisme

Dei me kallar «narsissistar» er gjerne den type menneske som framstår med eit so godt sjølvbilete som mogleg. Dei er stolte av kor fine dei er, kor mykje dei har fått til, og kor fantastiske talent dei har. Som regel viser biletet seg å vera ein smule overdrive. Det viktige vervet i den viktige organisasjonen, viser seg å eigentleg vera eit ganske uviktig verv i ein ganske uviktig organisasjon, og den viktige posisjonen, viser seg å berre inkludera det å visa fjeset sitt ein gong eller to. Vakre bilete av seg sjølv viser seg å gjerne vera ein god del retusjert, og so viser det seg gjerne òg at alle dei fantastiske studia dei har drive med, er studie dei hoppa av etter ei veke. Dette er narsissistar sånn som dei fleste kjennar dei. Eg vil ikkje gå so djupt inn i akkurat dette, for det eg tenkjer på i dag, er ein litt annan form for narsissist. Me har sjølvsagt møtt dei begge, men eg vil snakka om den andre typen.
Image
Narissisme er ikkje berre eit begrep ein sleng kring seg grunna myta om han som drukna i refleksjonen sin, det er òg ei personlegheitsforstyrring. Eg aner ikkje kor ofte denne diagnosen vert sett. Eg har til dømes aldri høyrd nokon seia at dei er diagnostiserte med det, på same måte som ein ofte kan høyre folk fortelja om andre ting som ADHD, Asberger, Bipolar og Borderline og ein sjeldan gong Schizofreni eller liknande psykoselidinger. Eg veit ikkje om grunnen er at det er so sjeldan diagnosen vert sett, eller om det er det at dei som har han ikkje vil sei det til nokon, ettersom dei naturlegvis meiner at dei, som er perfekte, sjølvsagt er feildiagnostiserte av den onde monsterpsykiatrien som ikkje forstår kor fantastiske dei eigentleg er. Eg har lengje lurt på om eg lider av denne lidinga. Det er den einaste lidinga der eg kjennar meg att i alle symptoma (kanskje med uttak av eitt eller to), til ein so stor grad at eg kan seia at det speler ei stor rolle i å komplisera kvardagen min og å gjera meg ufunksjonell. Det er som eg har klatra frå den eine forma for narsissisme til den andre. Då eg hadde det slik som dei narsissistane eg har lyst til å skriva om har det, ville eg sjølvsagt ha flydd i flint viss nokon sa det. Noko eg òg gjorde av og til.

Me snakkar om ei avhengigheit av negativ bekrefting. Du høyrde riktig. For ikkje alle narsissistar syg til seg alt positivt som vert sagt om dei, bles det opp og nyttar det til å oppretthalda egoet sitt og spy det utover heile nasjonen so alle skal skjøna kor perfekte dei er. Somme narsissistar gjer nett det motsette. Egoet vert styrka av at andre ikkje likar dei. At andre tykkjer dei er stygge, at dei burde gå å hengja seg, og at dei ikkje er verd noko. Egoet vert styrka av å vera eit offer. Eit offer for ulike formar for overgrep, for hat frå omverda, generelt for all verdas elendigheit. Ein slik narsissist, anten personen er narsissist i form av ei personlegheitsforstyrring, eller berre som ei karakterskildring, er til dømes ikkje i stand til å seia «takk». Du ser dei kanskje på internettet av og til, desse som dag ut og dag inn får høyra at dei er so flotte og fine, men som istaden for å vera takksam for komplimenta, verkar som om dei nærast skulle ynksja dei ikkje fekk dei. «Nei, det er eg ikkje,» seier dei, eller «eg hatar utsjånaden min her», eller «eg veit nok at du eigentleg tykkjer eg er stygg». Dette kan sjølvsagt òg, og det er det ofte, vera eit uttrykk for eit ynskje om høgare sjølvtillitt, og ei desperat hand som prøver å grabba til seg alle komplimenta ho kan få i form av å seia imot. Det er ikkje eit ynskje som er ulogisk eller som ein bør spytta på og nekta å forstå, det er fullstendig menneskeleg, og ingen burde fordømma det. Men, det er sjølvsagt ikkje særleg funksjonelt. Denne åtferda er tvert om ganske avhengigheitsskapande.

Ein slik narsissist, tåler ikkje å få høyra positive ting om sitt eige liv. I motsetning til narsissisten som ikkje tåler å høyra negative ting om sitt eige liv, men vil lesta som alt er perfekt og som om hin har det heilt top of the pops, vil denne narsissisten nærast føla seg krenka, dersom nokon skulle koma til å seia «det verkar som du har det betre om dagen», eller «so grei familien din er», eller «so heldig du er som går på musikklinja!»
Personen vil nærast gjeva uttrykk for å føla seg krenka over å ikkje få smerten sin annerkjent. Korleis kan nokon tru at eg har det bra? De veit godt at eg ikkje har det bra i det heile teke, prøver de berre å få meg til å gå inn i skapet att, med smerta mi, av di de ikje vil høyra om det? Er de ikkje glade i meg? Er de lei av meg, kanskje?
Image
(Her er eg som føler meg fornærma over at nokon påstår at eg har fått det betre i det siste)

Andre ting som er vanskeleg, og som ein umogleg kan handtera, er når andre menneske gjer det bra. For sjølv om det verkar som om Personen har lyst til å ha det vondt, og fornektar all framgong, har personen inst inne ganske lyst til å ha det betre. Motstanden mot å forlata mørkret med trøyst og komfort, er derimot so stor at det ikkje er mogleg. Difor vil vedkomne føla eit ekstra stort nag mot menneske som gjer det bra. Menneske som er pene, menneske som skal halda ein konsert, menneske som får positiv omtale av læraren. Dei fleste andre vener vil, sjølv om dei inst inne er sjalu dei òg, seia ting som «gratulerer!» eller «so flink du er!» eller «eg skjønar godt at du vann den prisen, det var velfortejent!» Ein narsissist vil derimot ikkje godta noko slik. Narsissist 1 vil kanskje seia noko slikt som «vel, den sangen var ikkje SO innmari bra», eller «eg kunne ha gjort det betre, berre les artikkelen MIN!» Eller kanskje koma med ein rekke råd som på sett og vis slaktar venen. Narsissist 2, vil derimot prøva å gjeva venen dårleg samvett for lukka, gjennom å seia ting som: «Noko slikt ville aldri skjedd med meg…….» eller «du er so pen du, eg er berre stygg……….» Når nokon legg til «eg er so stygg», er det heilt umogleg å takka for komplimentet, då det ikkje verkar som eit ektefølt kompliment. Fy deg som er so fin, det får meg til å ville skada meg sjølv med kniv. Tja. Takk, takk. Fint sagt. Skad i veg. Eg skjønte sjølvsagt ikkje då eg var slik, kor patetisk noko såg ut, og uansett om eg so forstod det, eller i augneblinken visste godt at det ikkje var lurt, var det òg umogleg å la det vera. Kjensla av krenking og merksemd retta vekk frå ein sjølv, var for sterk.

Eit døme var då ei jente i klassen hadde vorte dumpa av kjærasten sin, og alle jentene i klassen samla seg kring ho. Å sjå ho få so mykje trøyst, når sanninga var at det var eg som eigentleg trong trøyst (ho hadde masse vener, medan eg var heilt åleine, ho hadde ingenting å klaga over!), var so smertefull og so vond at eg vart sitjande å grina i korridoren same dag. Eit sakn etter det eg aldri fekk, og eit hat mot det menneske som fekk all den merksemda som skulle vore mi. Eit minne om at viss eg var i same situasjon som ho, ville eg aldri fått den reaksjonen og dei klemmane. Eg ville vorte glodd stygt på eller knapt ensa. Sånn sett var det kanskje logisk at eg vart lei meg, men tenk deg at eg var ein av gjengen, at eg var ein av dei mest populære i heile klassen, og at eg fekk merksemd dagen lang, og at eg framleis følte den same smerta og sjalusien når nokon i gjengen fekk trøyt. At eg ville byrja å grina, for å få dei til å trøysta meg istaden – kva ville eg ha vore då?

Image

Narsissist nr 2, vil altso båe vri andre sin suksess, og andre sin destruksjon, over til si eiga fortviling. Dei er avhengig av dei som gjer dei vondt, nettopp av di det er med på å oppretthalda deira eiga bilete av at alle hatar dei og at dei ikkje er verd noko. Dei er nøydd til å ha offerstatus. Heile tida. Ein kvar ting som kan truga deira offerstatus, er av det vonde. Til og med eit kvart samtaleemne om noko anna enn denne smerta, kan potensielt vera trugande. Eg hugsar kor truga eg følte meg då bestevenen min starta på handball og attpåtil SNAKKA om det. For det fyrste oppsøkte ho miljø eg ikkje var i, miljø som ikkje hadde noko med meg og mine interesser å gjera, og for det andre snakka ho om andre ting enn det eg var oppteken av, og ikkje minst andre ting enn korleis eg hadde det og kor fælt det var. Kort sagt eit alvorleg svik. Og somme personar, vil fortsetja å ha desse kjenslene livet ut. Dei vil aldri gjeva slipp på det. Når dei serverer mat, vil dei seia «unnskuld at maten sikkert ikkje er noko god», eller «eg veit at de ikkje likar det de smaker». Når hin publiserer eit bilete av seg sjølv på internettet, vil hin skriva under «sjå kor stygg eg er», og når hin får kompliment vil hin fnysa og nærast verka fornærma eller til og med hatefull.

Og korleis i all verda skal du handtera eit slikt menneske? Skal du pøsa på med kompliment, eller skal du vera spydig, etter kvart som du går lei? Skal du ignorera forsøka på merksemd? Eg er ikkje heilt sikker på kva eg skal gjera. Når eg merker at personen har eit alvorleg avhengigheitsproblem av merksemd kring negative ting, vil eg etter beste emne visa same medliding som eg gjer for andre, men inntil eit visst punkt. Når personen byrjar å fiska eller grava, er det på tide å slutta, og det er på tide å vera høfleg, visa respekt, men med hovudet kaldt, og utan den valdsamme medlidinga. Eg trur ikkje det hjelper å vera frekk eller stygg mot nokon og å tenkja at då vil dei skjønna at det ikkje nytter å syga til seg slik type merksemd. Negativ merksemd er sannsynlegvis rota til avhengigheita deira, med andre ord, vil negativ merksemd berre auka problemet. Å auka eit problem, er noko dei færraste burde ha lyst til. Eg har tru på å gjeva so mykje positiv merksemd som mogleg på ting som er positivt. Viss vedkomne skulle koma til å skriva eit tåredryppande blogginnlegg om kor fælt hin har det, og ein har ei kjensle av at dette er ein del av avhengigheita etter merksemd kring negative ting, kan ein simpelthen seia noko slikt som:
«Det er trist at du har det slik, men eg er glad for å sjå at du er so flink til å få det ned i ord og setningar på denne måten. Du må fortsetja å skriva, det kan verkeleg hjelpa av og til! :- ) »
heller enn:
«Uff stakkars deg venen min du har det so fælt huff og huff stakkars deg eg får so vondt av deg ❤ ❤ ❤ Men eg er veldig glad i deg, du må aldri ta livet av deg!! Hugs at du er verd gull «blablablablabla. For mykje medliding er betre enn for lite medliding, men for mykje medliding fører ikkje til forandring. Heller ikkje gjer for lite medliding, det kan i verste fall føra til negativ forandring. Slike ting som:
«herregud a jævla oppmerksom hets syke hore ;ssss»
Viss du skulle ha ei trong til å seia det til nokon, må du òg hugsa på at du er ein del av problemet du sjølv foraktar. Du er med på å skapa problemet, og det er sannsynlegvis personar som deg, som er grunnen til at problemet er der. Hadde ingen vore som deg, ville slike problem som du ser ned på, sannsynlegvis ikkje eksistert. Med andre ord pissar du på ditt eige kunstverk.

Eg er ikkje heilt sikker på korleis eg skal runda av dette innlegget, men eg tykkjer det er ein situasjon dei aller færraste forstår. Dei fleste ser ned på menneske med slike plagsamme eigenskapar, utan å tenkja over at problemet er der av ein grunn, og at problemet sannsynlegvis er ei større liding for personen med problemet enn for dei som må sjå på. Og so gå inn i seg sjølv og verkeleg tenkja over korleis ein skal møta menneske i forskjellege plagsamme situasjonar, heller enn å gjera alt ein kan for å gjera alt verre.

Takk for meg

Du er ein stor egoist som skadar alle du er glad i

Somme gongar kan tyngda av sitt eige liv vega so mykje over skuldra at ein gjer det som hjelper aller mest akkurat der og då. Somme gongar gjer ein det av di nokon har sagt at det vil hjelpa og ein vonar at det er sant, somme gongar gjer ein det i eit instinktivt ynskje om å undertrykkja smerte med anna type smerte, somme gongar gjer ein det av di ein vonar at nokon skal få auge på det og hjelpa ein, somme gongar gjer ein det av di lukta av jern og synet av blod har ein avleiande effekt på hjernen. Det som er sikkert er at somme personar kuttar i seg sjølv. Kva reiskap ein nyttar, er ikkje det viktige. Det er det same uttrykket for liding, og den lidinga kan ein gjera verre, eller ein kan heilbrigda det. Kanskje berre for nokre minutt.

Image
Det er nesten heilt umogleg å sjå ljos i mørkret. Ein kan føla at nokon har teke ifrå ein augo eller at dei har skrudd av ljoset og rappa alle lommelyktene. Det er ikkje berre å seia «viss det er mørkt so skru på ljoset!» for hadde det vore so enkelt hadde det ikkje vorte mørkt i utgangspunktet. Det er lett å seia til seg sjølv når ljoset fyrst er på. For då gjeld det ikkje deg sjølv; og det gjeld ikkje ein eksisterande situasjon.

Kva dreg ein person opp? Kanskje du vil laga ei liste. Ei typisk universial liste, er ting som:
– Familien min
– Venene mine
– Føla at nokon treng meg
– At det er behov for meg
– At eg er til nytte for andre
– At andre likar meg
– At eg er ein god person

Somme personar bryr seg kanskje ikkje om noko av dette, men det er meget sjeldan. Difor er det ei grei liste. Alle desse tingene er sikringer i sikringsboksen, og desse sikringene kan ein kanskje skru på. Det er derimot ikkje mogleg å skru dei på viss nokon fjernar dei. Ein måte å fjerna dei på, er slik:

«Du øydelegg familien din.»
«Du øydelegg venene dine.»
«Du er ein egoistisk person.»
«Alle har det fælt grunna deg.»
«Du er ei byrde, folk vert belasta av at du eksisterer.»

Desse kommentarane hjelpte aldri meg.

Eg var 12 år og visste ikkje kva eg dreiv med, då nokon skreiv i Si;D at menneske som meg, altso menneske som sleit, og som fylgje av det av og til avreagerte på kroppen sin, ikkje dreiv med «sjølvskading», men med «andre-skading». At eg skada mora mi, faren min, broren min, alle som nokon gong har vore ven med meg. Å høyra dei stemene i hovudet når ein famlar kring etter ljosbrytaren, gjer det ikkje enklare. Viss personen som kjem med rådet når gjennom, kan dei i bestefall oppnå (for dette var dei alternativa eg vurderte kvar gong eg høyrde ein slik kommentar – og ikkje prøv å diskutera dette med meg i dag, for det forandrar ikkje korleis det vart opplevd, og korleis folk framleis kan oppleva det):

– Eg slit med å takla mitt eige liv. No skal eg òg takla byrda av å ha øydelagt livet til alle eg kjennar. Alle desse liva som ramlar nedover skuldra mine, er meir enn eg kan halda oppe. Endå meir å takla, endå meir kutting.
– Eg lever ikkje for mi eiga skuld. Eg lever grunna alle dei som vil verta lei seg viss eg døyr. No innser eg at dei som er glad i meg, berre vert skada av at eg lever. Kvifor skal eg leva no?
– Det er viktig at ingen som er glade i meg oppdagar desse såra, for då kan dei verta skada/verta sinte på meg. Eg må kutta meg plassar der dei ikkje ser det. Til dømes på innsida av låra. Då kan eg kutta meg tre gongar so djupt i tillegg, no som ingen ser det uansett. Kanskje treff eg ei arterie og blør ihel. Det vil forøvrig vera til det beste for dei alle.
– Ingen forstår meg! Når eg gjev uttrykk for at noko er vanskeleg, sparkar dei meg berre hardare. Eg hatar alle saman. Faen ta dei! Eg skal drepa personen som sa denne tingen!

SONY DSC
Uansett du meinte bak det du sa, er dette opplevinga av det. Kva er målet ditt? Vil du få nokon til å kutta seg mindre? Sei noko konstruktivt. Ikkje noko destruktivt. Ikkje noko som gjev nokon sjølvmordstankar, får dei til å kutta seg på innsida av låra, får dei til å føla seg verdilause, eller hata og forakta av menneskeheita. Vil du ha meir sjølvskading og sjølvmord, køyr på med «du skadar alle» og «det er synd på venene dine og familien din som vert skada av deg», eller «du er egoistisk» eller «fy deg so ond du er». Vil du derimot ha mindre av det, so sei noko anna. Eller ikkje sei noko. Av og til held det med ein klem. Det redda som regel dagen.

Medkjensle og respekt

Image
 Biletet over viser nestekjærleik og medkjensle. Det er når ein legg seg i den senga ein veit at katta likar å sova i, av di ein veit at ho vert glad for selskap. Når ein ikkje kan gå inn på rommet med den sjuke katta i utan å leggja seg ned å halda rundt henne i minst ein time, sjølv om ein eigentleg skulle ha gjort andre ting.
Medkjensle kan resultera i at ein er grei mot skapningane kring seg. Det kan føra til at ein ikkje meistrar å utsetja nokon for smerte, av di medkjensla gjer smerta vond for ein sjølv òg.

Ei anna ting medkjensle kan føra til, er at ein nektar å setja seg inn i den faktisk innverknaden handlingene ein gjer i kvardagen har på dei som er kring ein. Det er ofte menneske fulle av medynk som held seg for øyra og skrik «ikkje fortell om kva dei gjer med kaninane sminka mi vert testa på, for eg synest so synd på dei!», og det er folk fulle av medkjensle som grev råtteungane levande ned under jorda istaden for å drepa dei kort og brutalt – «dei er so søte, eg vil ikkje sjå dei døy». Det er folk fulle av medynk som hiv hundeburet sitt med bikkje si ut i havet og spring heim, av di dei ikkje har råd til avliving og heller ikkje har hjarte til å sjå bikkja inn i augo medan dei plantar eit skot i hovudet på henne. Medynk gjer at folk ikkje set seg ned og les gjennom forskningsrapportane til dei som utfører dyreforsøk – og medynket gjer at ein difor ikkje oppdagar nøyaktig for meiningslaust det heile er, ved å sjå kva dei som driv praksisen, i sannheit berre driv praksisen for praksisen si eiga skuld. Medynk gjer at ein ikkje undersøker forholda i matindustrien, men berre konkluderer med at det «sikkert ikkje er SO ille, det er jo trass alt i Noreg». Medynk får deg til å lukka augo av di det du ser er ubehageleg.

Kort sagt er ikkje medynk naudsynt for å støtta dyrerettigheitar og å til stadigheit boikotta produkt som fører til det motsette.
Image
Menneske med mykje medynk, er ofte imot pels. Det er vanskeleg å koma utanom, ettersom bilete av søte pelsdekte dyr som minnar om katta di eller bikkja di ofte er på fjernsyn, og ofte manglar eit lem eller to. Eg personleg ville heller valt å mangla eit lem eller to, heller enn å sitja i eit lite nettingbur. Det ekstremt kjemiske, og ekstremt primitive medynket, gjer at ein ikkje opnar augo for det faktiske problemet – bura i seg sjølv, og endå viktigare, kva det er som fører til bura. Å snakka om pels, og kunn det, er like effektivt som å øsa vatn ut av båten men ikkje tetta igjen holet. Det er absolutt ikkje negativt å øsa ut vatn, men det vil ikkje hindra nytt vatn i å strauma inn. Det er ei god gjerning, men det svever på overflata av problemet.

Eg har sett so mykje at medynket no er lågare enn det var dei fyrste gongane. Medynk hindra meg i å undersøka kva det var eg bidro til kvar einaste dag, av di det gjorte vondt å sjå det. Medynk gjorde at eg støtta ein industri eg ville ha hata viss eg såg han. Eg er ikkje meir sensetiv enn folk som gjev mange, mange tusen kroner til kjøttindustrien og teste-gift-i-augo-på-kaniner-industrien kvart einaste år. Som regel er eg den i rommet som reagerer minst, når tematikken kjem opp. Kjøttindustristøttarar og kosmetikk-i-augo-på-dyr-industri-støttarar, skjer grimase og held seg for øyra, får tårer i augo og byrjar å jamra, når dei får høyra om ting som eg sjølv knapt røyrer på augelokket av, av di eg allereie veit so godt kva som skjer, og for lengjesidan har akseptert det faktum at det skjer i form av å ikkje fortrengja det. Ein skulle tru det ville vera eg som sat og peip og skreik «hald kjeft!» når andre snakka om overgrep mot andre dyr, men i røynda er eg ofte personen som fortel om det i ein bisetning uten ein gong å tenkja over at dei andre vil verta emosjonelt berørt. Ofte sjokkerer det meg. Eg hadde ikkje trudd at dei skulle reagera, dei som støttar og elskar industrien kvar einaste dag. So kva er det dei manglar? Det er openbert ikkje medynk. Medynk er ikkje noko eg mangla men plutseleg har fått.

Målet mitt, er å gro den grunnleggjande respekta for mine medjordbuarar so djupt inn i bevisstheita at eg ikkje treng medynk for å fortsetja å respektera. At eg ikkje treng medynk eller empati for å vera i stand til å sjå at noko er gale og dimed so godt eg kan ikkje vera med på det. At viss nokon går inn i hjernen min og operer vekk den biten som er skuld i medynket, gjer meg til ein psykopat, so vil eg framleis stå for det eg står for i dag.

Eg slit med å finna informasjon om dyrerettigheitar på ein måte som ikkje er skildra med dryppande medynk. Den heilt kalde, nøkterne skildringa av kva som faktisk skjer, gjerne med sitat frå dei som held på med det sjølv. Eg kan ikkje vidareformidla setningar som «dyra vert lei seg» og «buhu trist», for det appellerer ikkje til dei som ikkje allereie bryr seg. Dei kalde vil tenkja «dette er berre sensetivt tullpreik», medan dei fulle av medynk, vil få vondt i medynket sitt og styra unna.

Image
Dessutan vil eg tilrå Peter Singers Animal Liberation (Dyrenes frigjøring), og måten han gjer rede for ting. Eg er sikker på at dei menneska med aller sterkast medynk aldri ville ha vore i stand til å samla so mykje informasjon som det han har gjort, av di dei ville ha brote saman. Boka er fin båe for dei som treng meir informasjon av di dei nett no har eit alt for naivt syn på menneskes sjølvbilete, men òg for dyrerettigheitsforkjemparar som har lyst til å informera kameratane sine utan å verta stempla som den sensetive vegetarianaren.

Lukke til på ferda!

Ei rustning av stygge ord

Alle fyrst må eg gjera ein ting veldig klårt: Planen min er ikkje å vera ein kvalm og krampeaktig positiv person som prøver å gøyma vanskelege ting under ei blennande augeutbrennande spotlight. Eg er ein realist. Eg veit at vanskelege ting er vanskeleg, og at kjipe ting er kjipt. Eg trur ikkje på den populære, drepande bølga der ein skal fortrengja og dekka over og glorifisera livet sitt medan ein i all hemmelegheit sit bak ei dør og grin, berre for å gjeva andre menneske dårleg sjølvbilete for at dei ikkje er like «perfekte». Men, eg har gjort ei oppdaging. Denne oppdaginga har eg levd etter heile livet utan å tenkja over henne. For ikkje so lengjesidan fekk eg det ned i ord. Det var nemleg ei ganske stilig oppdaging, som eg kunne tenkja meg å skryta av eller kanskje til og med inspirera med.  Sjølvsagt skal eg fortelja massevis av bakgrunnshistorie. No skal du høyra her:

Eg vart ganske tidleg bevisst på at eg hadde eit ytre, og det faktum at andre menneske kunne sjå det ytre sjølv når eg ikkje såg det sjølv. At når eg gjekk gjennom eit rom, so kunne dei andre som var i rommet observera meg, og dei kunne tenkja ting om det dei såg på. Og at når eg gjekk ut av rommet, og dei tenkte på meg, so ville dei kanskje sjå for seg det fjeset dei nyleg hadde sett. Ein av dei fyrste gongane som eg hugsar klårt, var ein gong i barnehagen. Eg hadde ei venninne som hadde ein sånn stilig måte å smila på. Når eg ikkje såg meg i spegelen, kunne eg innbilla meg at fjeset mitt såg ut som fjeset hennar, og at når eg smilte på ein bestemt måte, såg smilet ut nett som hennar smil. Difor smilte eg på den nye måten kvar einaste gong nokon fotograferte meg, heilt til eg til slutt fekk sjå eit bilete av meg sjølv som smilte dette smilet. Då skjønte eg at når eg smilte på den måten, såg det slett ikkje like stilig ut. Det såg faktisk heilt idiotisk ut. Biletet vart hengjande på veggen, under namnet mitt, på barnehagen. Eg smilte aldri på den måten igjen, og byrja frå den dagen av å undersøka uttrykka i spegelen før eg tok dei med meg inn i barnehagen eller nokon andre plassar.

Eg likte forresten ikkje det eg såg i spegelen. Det fyrste skikkeleg sjokket, kom ein gong på SFO (dette var sokalla «oppe-SFO», for 1. og 2. klassingar), ein gong eg gjekk forbi spegelen og såg kor avlangt og raudt fjeset mitt var. Denne oppdaginga tok med seg ei ekkel frysning gjennom heile kroppen, og ei kjensle av at eg måtte springa å gøyma meg. Eg ville helst ikkje leika med dei andre barna, som kunne sjå kor stygg eg var. Eg ville ikkje at dei andre skulle veta om eg hadde utovertiss eller innovertiss, difor gjekk eg båe i skjørt og bukse på ein gong – noko som såg ut som den ultimate måten gøyma denne informasjonen på (eg hadde sett andre barn som gjekk i bukser eller strømpebukser [under skjørta], og av og til kunne ein sjå omrisset av kva dei hadde under). Eg blei dessutan rasande viss nokon prøvde å tvinga meg til å kle av meg foran andre barn slik at desse ekstremt private hemmelegheitane kom opp framfor augo på folk. Og sjølvsagt vart eg òg forbanna viss nokon antok det eine eller det andre i ei setning.
Mange av dei som sa ting eller spurde om ting skjønte sannsynlegvis ikkje at det var stygt – sanninga er at det var superstygt, og at det skapte krusedullar inne i hjernen på meg når folk spurde meg kvifor eg hadde båe skjørt og bukse på meg, på ein gong. Kva faen skulle eg svara på det, når grunnen var so sårbar og dessutan ville få personen eg svarte til, til å tenkja på akkurat det eg brukte skjørt og bukse for å hindra personen i å tenkja på?
Nokon spurde om det kvar einaste dag, og då tenkte eg at dei var tjukke i skallane sine. Når eg var heime måtte eg sitja å grubla ut nye svar eg kunne koma med frå dag til dag. Når eg endeleg slutta med denne spanande klesstilen, spurde dei kvifor eg «gjekk i skjørt og buske FØR». Folk har bestandig spurd meg kvifor eg gjer ditt og datt. Men, det er ikkje nyfike som får dei til å spørja. Då ville dei nemleg kun ha spurd ein gong. Dei spør for å visa verda kor teite dei er. Difor ville eg helst vera åleine. Når eg var åleine trong eg ikkje verta lei meg for at folk var so dumme, men samstundes vart det jævleg einsamt . Og dessutan vert ein fort til eit objekt folk kan stå på avstand og dikta opp historier om, leggja problem over på, snakka om og diskutera og observera på avstand. Og når folk gjer slike ting, er det sjeldan, sjeldan, sjeldan på ein positiv måte.
Image
(Eitt av mange fjes.)

Heldigvis har eg aldri trudd at eg er verre enn andre. Eg har alltid følt meg like bra eller betre. Eg har alltid meint at dei som seier stygge ting om menneske som aldri har hatt onde intensjonar,  og snakkar nedsetjande om ting som ikkje skader ein levande sjel, gjer ein uting. Denne utingen var framleis ein uting sjølv om det gjekk utover meg. Mange tenkjer «det er greitt å snakka stygt om meg, for eg er so stygg», men det er ulogisk. Det er stygt å snakka stygt. Også når dei stygge tinga er om meg.

Når du heilt frå du er bitteliten er eit objekt for kritikk og andre menneske sine ville fantasiar, er det lite vits i å imponera folk. Ein kan gjera kva ein vil. Ein kan koma på skulen med eit raudt slør over fjeset, fordi ein syntest det såg stilig ut i spegelen. Når nokon til slutt spør «kvifor har du det sløret over trynet?» kan ein svara «for å sjekka når spørsmålet ville koma opp». Ein kan snakka høgt med seg sjølv i timen, og ein kan syngja teite sangar medan ein spaserer bortover vegen. Og ein kan mista stemma, verta stum, og hata ljoden som kjem ut etter ein har kremta fleire gongar for å vera sikker på at stemma ikkje er grumsete, eller kviskra dei siste orda ein har sagt (ein har sagt) stille for seg sjølv (for seg sjølv), for å forsikra seg om at det ein sa var godt formulert (formulert). («Kvifor kviskrar du alltid det du har sagt etter at du har sagt det?)

Eg visste ikkje om ordet «emo» eller ordet «sjølvskading» då eg begynte å kutta meg på armane. Eg gjorde det berre av di det var spanande å oppdaga at ein kunne få blod til å renna ut av kroppen kva tid ein ville. Det var ikkje i mine tankar at folk ville byrja å seia dette nye ordet «emo!» kvar gong dei gjekk forbi meg og dei oppkutta armane, og det var heller ikkje i mine tankar at folk ville dikta opp grunnar til at såra var der, og at dei ville dra fingrane sine imiterande over handleddet kvar gong eg gjekk forbi. Det var heller ikkje i mine tankar at eg måtte gå i langerma klede heile dagen lang, for å skjula for menneske som hata meg at eg hadde sår som kunne få dei til å skifta grunn til å hata meg. Dei forakta meg allereie. Dei dikta allereie opp historier, glodde på meg heile timen og skreik «KVA ER DET DU GLOR PÅ????» viss eg såg tilbake. Det var ingenting å vinna eller tapa på å skjula eller visa fram. Eg gjekk i langerma når eg var kald, og korterma når eg var varm. Drittet folk lirte ut av seg gjekk i eitt med alt det andre drittet. Det var ingen forskjell frå eller til. Det var ingen grunn til å ikkje ha på seg kattehale når eg kom på skulen – viss eg ein dag hadde lyst til det – for folk grein allereie over kvart einaste plagg eg hadde på meg. For kvar litle rørsle eg gjorde i fjeset, byrja folk å kviskra og tiska og fantasera. Og sjølvsagt vidareformidla. Det gjekk ryktar om at eg hadde knulla nokon, men mange trudde ikkje på dei – eg var for stygg til å brukest til slik. Når eg fekk kjærastar ga eg faen i kva kjønn det var, og når det kom eit nytt kjønn, kunne folk applaudera meg for å ha kome ut av eit skap som eg ikkje visste at var der ein gong – kva faen skal du med eit skap når du ikkje har nokon rang eller eit rykte du kan oppretthalda? Viss eg hata nokon kunne eg planleggja å drepa dei, for eg hadde so lite å tapa at å ha teke livet av ein klassekamerat neppe kunne gjera noko verre enn det allereie var.
So forferdeleg kjipt, og so forferdeleg fritt, var det å vera meg, og difor kan eg seia kva eg vil og skriva kva eg vil utan å tapa noko som helst. Eg har ingen vener som eg må imponera og gøyma ting for, for slike type vener har skugga banen for lengjesidan, og kun dei tøffaste står igjen – og dei tøffaste treng ein ikkje sy puter under arma på eller gøyma detaljar frå, eller vera redd for reaksjonen sin. Eg treng ikkje å tenkja «ånei! Korleis kjem venene mine til å reagera????», for alle vener eg nokon gong har hatt som er laga av eit sopass sløvt materiale, har eg vorte kvitt ved nettopp å ikkje gøyma fjeset.
På kvar skule eg har gått på har eg hatt lange, teitte forhold med ein eller to personar, og dei har alle vorte so traumatisert og skrekkslagne over bekjentskapet at eg i dag berre er eit traume frå fortida som dei kanskje må til psykolog for å bearbeida. Kvifor vera redd for å mista vener, når ein har so god trening i det at ein veit godt at ein overlever? Kvifor ikkje gjeva seg sjølv på nytt og på nytt og på nytt, når ein veit godt at ein sit igjen på slutten og er i stand til å tenkja «faen for ein jævla pingle, tåler jo ingenting!» istadenfor «buhu eg er eit mareritt»?
Image
(Brukte ikkje å sjå sånn ut, men det var spanande å ta ein tur i byen for å verta glodd på)

Når ein ikkje går rundt med den konstante frykta for at noko skal vera «rart», eller at noko skal vera «sjokkerande», so vert andre menneske overraskande sarte. Foreldre hyler og skriker «DESTRUKTIVT!!!!» for kvar minste realitetsorientering, og ungdommar set opp forskrekka og rynka panner og kastar seg over øyra på kvarnadre kvar gong ein set seg ned på ein stol eller reisar seg eller gjespar eller saggar for mykje med buksa eller har fått ny sveis eller et ei skive eller tek av seg genseren. Dei er so sjokkerande svake og ømtålelege at å prøva å tilpassa seg dei, er heilt uaktuelt. Ikkje berre av di det er kjedeleg, men av di eg aldri har visst korleis. Eg har til og med, periodevis, prøvd. Likevel vert dei sjokkerte av kvar ein minste ting, og det er umogleg å sei kva som vil sjokkera dei og ikkje. Når det uansett er umogleg å ikkje sjokkera dei, er det heller ikkje noko vits i å jobba for det. Og igjen sit eg med friheita til å gjera akkurat kva eg vil. Akkurat når eg vil. Og eit sinn som har vorte rive frå kvarandre og sette saman på nytt og på nytt. Eg veit at viss eg prøvde å hengja meg men overlevde, ville folk ha sagt «DU KASTAR SKAM OVER DEI SOM FÅR DET TIL», «JÆVLA EMO HENG DEG IGJEN», «KVA TRUR DU FORELDRA TIL DEI SOM HAR OPPLEVD SJØLVMORD TENKJER NÅR DEI SER SÅNNE SOM DEG SOM BERRE LEST SOM»,  og «NESTE GONG, GJER DET HEIME ISTADEN!!!», difor vil eg heller ikkje døy av sjokk når menneske seier forferdelege ting til meg. Det er forøvrig lengjesidan sist nokon sa noko forferdeleg til meg. Kanskje dei har skjønt at det ikkje fører til noko spesielt.

Image
(Dette er òg ein utsjånad.)

Det eg til slutt kjem fram til, er at når menneske seier at eg er «tøff» (det hender at nokon seier slike ting viss eg gjer eitt eller anna), so veit eg ikkje kva som gjer den tingen tøffare enn alt anna eg gjer, ettersom reaksjonane til andre menneske ikkje er sterkare enn reaksjonane eg tidlegare fekk ved å gjera kvardagslege småting som menneske fann ting å pirka på i. Når alt er gale, vert det ikkje noko forskjell på ting.

So kvifor halda ting tilbake og stenga ting og fortrenga ting når det einaste ein taper er det buret som ein går rundt i heile dagen lang? Når ryktet fyrst er spolert, og alle dei svakaste sveiklingane har slutta å kalla seg «venene» dine, sit du igjen med fridom og etter kvart ein omgangskrets som ikkje ramlar av stolen over ei miste rykning i augnekroken. Du har ingenting (som er verd noko) å tapa, og du har alt (som er verd noko) å vinna. Og alt det som gjer frykteleg vondt, kan enda opp med å vera ekstremt inspirerande.

Image

Eh… Du er 12…

Eg kom nettopp til å tenkja på noko eg må skriva om før eg gløymer å skriva om det. Det handlar om kompliment. Dei fleste eg veit om er nemleg glade i å motta kompliment frå andre menneske. Dei synest det er kjekt å høyra kjekke ting om seg sjølv, som til dømes at dei er interessante, hyggjelege eller at dei har ei god utstråling. Dei er òg glade i å få høyra at dei ser fine ut eller at dei har stilig stil. Når menneske får høyra kompliment om seg sjølv, får dei ofte betre sjølvbilete. Enkelte får for godt sjølvbilete. Då trur dei at dei eig heile verda, og so byrjar dei å ta kompliment for gitt. Då kan dei byrja å svara frekt på komplimenta, viss dei synest personen som ga komplimentet ikkje såg like fine ut sjølv.

Eit godt døme er dei som er so vann med å få kompliment at viss nokon som ikkje høyrer til målgruppa deira seier noko fint til dei, so er dei gjerne stygge tilbake. Viss du til dømes er 19 år – skikkeleg flott, fin jente – og heile livet har fått høyra nettopp dette, at du ser bra ut. Viss du har tilgang på dei kjekkaste gutane på skulen. Kor lett er det vel ikkje å vera frekk i kjeften då? Eg høyrer stadig vekk slike menneske klaga over kompliment frå folk dei ikkje vil knulla. Som om eit kompliment ikkje er verd noko viss ikkje ein knullar etterpå.
«Han mannen på 60 sa at eg var søt! Ææææ! Han er pedofil! Han vil ligga med meg! Stakkars meg! Æsj! Eg må få han sparka frå jobben!»

1. Du er jævleg innbilsk som trur nokon vil knulla deg berre av di dei synest du er fin. Kanskje han berre prøvde å trøysta deg fordi du var so stygg.
2. Sjølv om han hadde hatt lyst på deg, har ikkje du noko rett til å vera so stygg i kjeften. Du burde vera takksam for at nokon har lyst på deg i det heile teke. Eg kan nemleg ikkje forstå kvifor.
3. Sjølv om du er 19 år og burde vera ferdig i puberteten, so kan eg kanskje gå med på at han er pedofil. Å vera tiltrekt av nokon som ligg på eit mentalt nivå med ein 8-11åring, er jo nesten pedofili.
4. Det bør vera lov å ha jobb sjølv om ein seier at ein person er søt.
Image
Det finst mange ting som gjer meg svært, svært sint. Difor er eg sint nesten heile dagen. Ein av dei mange som er skuld i at eg er sint dagen lang, er slike menneske som dette. Ikkje menneske som gjev kompliment – nei – men menneske som prøver å gjera kompliment ulovleg. Dei som er skuld i at folk ikkje seier so mykje fint til kvarandre. For når ein risikerer å få haugevis av dritt tilbake, so er det ikkje rart ein ikkje tør å seia noko fint.

Eg gjev ikkje so ofte kompliment til andre. Sjølv ikkje kjærasten min, ga eg noko særleg kompliment. Eg sa faktisk nesten aldri noko fint til henne. Eg seier ikkje so mykje fint til venene mine heller. Eg seier nesten aldri noko fint til nokon. Det er derimot ofte eg tenkjer fine ting. Eg tenkjer kompliment om andre dagen lang. Eg tenkjer «du har fine augne», «du har ei flott karisma», «du er so hyggjeleg», «eg elskar å snakka med deg» og «du er so digg at eg vil knulla deg dagen lang». Sjeldan seier eg desse tinga høgt. Grunnen til at eg ikkje seier desse tinga høgt, er ikkje av di eg er slem. Det er av di eg har lært at det ikkje er so jævleg lurt.

Eg kan ikkje hugsa heilt presist kva tid det skjedde. Eg veit at det har skjedd mange gongar, men den tydelegaste gongen – ein av dei siste gongane eg ga nokon kompliment – var ein gong eg var 12 år gamal. Då hadde eg nettopp registrert meg på sjølvaste Nettby. Eg fann ei dame med langt, raundt hår, flotte fargerike klede og svært spanande bilete på profilen sin. Eg fann ut at eg måtte skriva det til henne. Kva eg tenkte ho ville svara, er eg ikkje sikker på. Kanskje «takk». Iallfall so skreiv eg noko slikt som:

«Wow! Du såg utruleg interessant ut! :D»

Det tok ikkje so lang tid før eg såg at ho hadde svart. Oj, so spanande, tenkte eg. Ho har svart meg! Det var nemleg ikkje ofte at eg tok kontakt med andre menneske. Faktisk nesten aldri. Det var ikkje ofte at eg snakka  med folk i det heile teke, anna enn dei eg allereie kjende godt. Heile klassen min gråt seg i søvn kvar natt for at eg ikkje var daud. Heile den gamle klassen min – den er slutta i – var òg jævleg lei seg for at eg ikkje var daud. Og alle klassene eg skulle starta i i framtida, gjekk dagen lang rundt og håpte på at eg skulle døy. Dette var stort for meg. Superstort! Eg var knalltøff. So fekk eg svaret. Det laud slik:

«Eh… du er liksom… 12 år ;sssss»

Kva? Tenkte eg. Eg kikka bort på alderen som sto under profilbiletet mitt. 12, ja. Ja, det stemmer, eg er 12, eg. Eg hadde ikkje som vane å tenkja noko særleg på alderen min. Det var jo berre eit tal. So eg stilte alderen til 0, som er den anonyme alderen, innså at å seia fine ting til andre var idioti. For sjølv om den dama såg interessant ut, var ho openbert ikkje særleg interessant. Ho må ha vore møkk. Når eg tenkjer på den dama no, so tenkjer eg på kor møkk ho er. No sit ho ein eller annan plass og er sikkert kring 30 år, og ho er sikkert pyton og møkk og dritt. Eg hatar den dama. Kor dum kan ein vera for å avvisa eit kompliment frå ein 12-åring? Kva faen er det ein vil? Vil ein at den nye generasjonen skal læra at dei ikkje skal seia fine ting til andre? Tenkte ho «ånei! Ein 12-åring som er hyggjeleg! So grusamt!»?
Image
Det er ikkje akkurat særleg ofte at framande menneske seier kjekke ting til meg (bortsett frå på Gaysir, men det er berre av di dei vil at eg skal knulla dei i den «stramme, fine rumpa ;)» deira). Det skjer nesten aldri. Diverre. Eg liker det når andre seier fine ting til meg, for det gjev meg eit betre sjølvbilete. Det er grunna fine ting folk har sagt til meg, at eg ikkje er djupt deprimert og har lyst til å gå å hengja meg. So kvifor prøver folk å øydelegga?

Det er den dama si skuld at folk ikkje oftare seier fine ting til meg. Kanskje eg hadde fortsett på dramalinja, viss folk sa litt fine ting til meg av og til. Kanskje eg ikkje hadde trudd at heile klassen min (alle klassene eg har gått i) skulle ønska eg var daud, viss dei av og til sa fine ting til meg. Litt oftare enn dei gjorde. Oftare enn dei sa stygge ting om kvarandre so eg skjønte at dei garantert sa stygge ting om meg òg.

Eg hatar ho jenta som prøvde å øydeleggja for kollegaen sin på 26 av di han sa ho hadde eit fint smil. Eg hatar Justin Timberlake, som sa «fuck off» til ein eller annan fan som sa eitt eller anna til han. Eg hatar alle som ikkje svarer på kompliment sjølv om dei har tid – av di dei skal lesta som dei får so mange at dei ikkje har moglegheit til å svara. Eg synest de alle saman skal pakka seg ut av denne verda – for det er deira skuld at folk ikkje får fleire kompliment, slik at dei har det betre med seg sjølv. Tenk om folk sa fine ting til kvarandre på bussen, då. Og midt i gata. Tenk om ikkje det fantest sånne idiotar som stirer stygt på dei som er greie mot dei. Tenk om alle dei berre døydde. Då hadde dei som var igjen hatt det jævleg bra.

No, når du har lese dette innlegget, kan du få lov å kommentera det. Du kan til dømes skriva noko hyggjeleg. Til meg. Kanskje eit kompliment.

Eit innlegg om legning og kjønn og slikt

Det er ikkje so lengje sidan nordmenn byrja å akseptera det faktum at det eksisterer legningar. Iallfall delvis. Framleis er det mange som ikkje skjønar at å forelska seg er det same som å forelska seg, og at å forelska seg i Gard er same konsept uansett om det er Ane eller Aksel som oppdagar at han er ein flott fyr. At å «forstå» at nokon kan falla for ein fyr som Gard, ikkje burde vera vanskelegare når det er Aksel som gjer det enn når det er Ane som gjer det, og at det faktum at Aksel liker Gard, ikkje betyr at Aksel vil vera jenta hans. At legning ikkje styrer kjønn, men at det tvert om er namnet på kjønnet som styrer namnet på legninga. At eit kyss er eit kyss, og at det eine kysset ikkje bør vera meir provoserande enn det andre kysset. Dei som kan finna likeverdig kjærleik mellom to menneske kvalmt, har ein pervers og hjernevaska tankegang.
SONY DSC
Eg har aldri kome ut eller inn av noko legnings-skap. Eg er faktisk ikkje spesielt kjend med fenomenet. Fleire gongar har eg vore vitne til andre menneske som har gått ut av skap, eller brent inne i skap, innrømt preferansene sine med skjelven røyst for deretter ei veke seinare hoppa ned frå ei klippe, av di nokon har fått dei til å tru at å elska nokon er ekkelt. Alle som har elska nokon, skjønar at det sit djupt og at å føla skam over kjensler som sit djupt er livsfarleg. Difor vert eg sint når noen seier: «Greitt for meg at han er homo, so lengje han held seg unna meg», eller «eg aksepterer deg» (som om det er dei heteronormative menneska si oppgåve å bestemma om noko er greitt eller ikkje), «eg forstår ikkje korleis det er å forelska seg i nokon på den måten!», som om ikkje å forelska seg er so enkelt som at ein berre forelskar seg. Som om slike detaljar endrar kjensla av det.

So har eg altso sett menneske som har kome ut av skap, eller ikkje tord å koma ut av skap. Eg hadde aldri noko skap. Kanskje det var av di eg ikkje hadde so mykje kjønn heller. Eg hadde hatt kjærast mange gongar, men plutseleg, ein dag, skulle folk stilla spørsmål om det, seia at eg var modig eller spekulera i korleis det intime fungerte, sitja slik og fantasera i detaljane, seia «æsj» og slikt. Likevel kunne eg ikkje ha brydd meg mindre. Eg skjønte ikkje noko særleg. Eg skjønar framleis ikkje noko særleg.

Lengje nytta eg ordet «bifil» om meg sjølv. Ordet «bifil» passa ettersom eg korkje utelokka å kunne føla forelskelse for jenter, eller for gutar. Dessutan kjende eg eit drag mot begge delar. So slo det meg at andre bifile menneske hadde forskjellege preferanser for gutar og for jenter.
«Slik er draumedama:
Slik er draumemannen:»
Det var ikkje so enkelt som eit draumemenneske, eller ein draumekjærast.
So, kvifor vil eg vera ein gut når eg ein kjapp periode kunne vera interessert i ein klassekamerat? Nei, sei det. Det var då merkeleg. Kanskje eg skal bli ei jente. Endra namn og uttrykk, byrja å drøyma om å vera nokon si jente. Vera ei heterofil jente som liker gutar. So, neste veke, når eg interesserer meg for ein person som er jente, so kan eg skifta tilbake. Då er eg ein gut. Då drøymer eg om å vera guten til nokon. Ein heterofil gut som liker jenter, og som vil ha heterofil sex med henne. Ein vakker dag forelskar eg meg i ein transvestitt, i dette tilfelle nokon som varierer kjønnsuttrykk frå periode til periode. Då må eg òg tilpassa meg, då må eg òg vera transvestitt, slik at eg heile tida er det motsette av kjærasten min. Det ville jo vera skandalaust viss me hadde same kjønnsuttrykk ein periode. Det ville jommen vera vanskeleg å forstå. Når han ein han, får eg lyst til å verta gravid med han. Når ho er ei ho, vil eg helst gjera henne gravid.

Istaden er eg – sjølv om eg ikkje er so enkel eg heller – kun meg. Kva eg er varierer ikkje etter kven eg har krøsj på. Korleis det kjenst ut å vera forelska, kjem anpå personen eg er forelska i, ikkje kjønnet til vedkomne. So er det kanskje mogleg at eg har preferanser som gjer slik at eg lettare interesserer meg for eitt type kjønn enn eit anna type kjønn. Det tenkjer eg ikkje so mykje over.

Eg fann dette uttrykket «panfil» ein dag. Det er eit fint ord. Eg liker menneske som er panfile. Dei sorterer ikkje på den måten som bifile ofte gjer. Dei blokkerer heller ikkje ute alternative former for kjønn, eller menneske som har levd på ein annan måte før enn dei gjer no. Dei ser tvers gjennom deg. Nokre av dei liker kanskje best femininitet. Feminine menneske. So kanskje  dei som regel forelskar seg i jenter, av di dei fleste som er svært feminine tilfeldigvis òg er jenter. Somme av dei panfile liker kanskje menneske som kler seg i kjole. Men, det er alltid ordet «menneske» som går igjen.
SONY DSC
(Hadde eit kjapt krøsj på ein fyr som gjekk forbi. Då fekk eg plutseleg lyst å vera heterofil jente, ettersom eg openbert ikkje kunne vera ein heterofil gut. So gjekk det over. No er eg ein gut igjen. I laupet av livet har eg gjort cirka 40 operasjonar. Som regel rekk eg ikkje fullføre ein operasjon før eg skiftar igjen. Eg må sei hormona har øydelagt mesteparten av fysikken min. Det er litt av eit strev å hoppa fram og tilbake frå østerogen til testosteron.)

Likevel veit eg ikkje om eg er fri nok frå detaljane til å kunne kalla meg ein panfil person. Eg har eit panfilt syn på andre menneske sitt kjønn, eg er ein slik person som som kallar andre menneske det dei føretrekk. Eit digert skjegg, svære musklar og mørk røyst, treng ikkje gjera det vanskeleg for meg å kalla deg «ho», viss det er det du liker. Det er berre ord. Ord kan ein såra andre med, eller ein kan kommunisera med dei. Nyttar ein dei til å såra, øydelegg det kommunikasjonen. Det er distraherande. Det er ikkje vanskeleg for meg å seia eit pronomen – det kan derimot vera vanskeleg for andre menneske å mista råderetten over eigen identitet. Det er litt som når nokon stel identifikasjonspapira dine og gjer kva dei vil med dei.

Det står forresten på internettet ein plass at å vera panseksuell ikkje inkluderer å tenna på dyr eller plantar. Heller ikkje menneske som er veldig, veldig mykje eldre enn ein. Med andre ord er sjølv dette vakre ordet ein bås som utelokkar noko. Det verkar snålt. Det høyrest kanskje ut som dette er eit tema eg har tenkt mykje på, og det kan vera, men eg har slett ikkje tenkt meg fram til eit ord som passar meg. Eg har heller ikkje klart å tenkja meg fram til kvifor eg skal ha eit slikt ord. Kva eg skal bruka dette til, anna enn å stenga vekk enkelte detaljar. Kvifor legning skal vera eit tema som menneske går og grublar og grublar over, kvifor ein ikkje føler ein får fred før ein veit kven ein skal lokka vekk. Kvifor ein ikkje berre kan elska dei ein elskar, forelska seg i dei ein forelskar seg i, tenna på dei ein tenner på – ein og ein, kvar for seg, som den dei er – eller eventuelt fleire på ein gong, viss det er meir normalt. So slepp ein å omdefinera seg eller omrokkera heile sin identitet viss det skulle skje noko ein ikkje hadde venta seg.

Eg landar altso på det stilige ordet carefil, som eg har kome fram til heilt på eigahand. Ordet seier ikkje noko om kva eg liker. Det seier berre at eg knapt kunne brydd meg mindre.

Kor stor kan du vera i kjeften?

Det kan vera modig å seia kontroversielle ting. Kontroversielle ting, er ting som skaper reaksjonar. Fyrste gong nokon sa at ein måtte vaska seg på henda før ein gjekk frå lik-avdelinga til fødestova, var svært kontroversielt. Fyrste gong nokon sa at homofile ikkje kom til Helvete (etter den lange perioden der dette var inn), vart det òg oppfatta som kontroversielt. Ein heil haug av plassar i verda er det framleis kontroversielt. Å påstå at kvinner skulle ha stemmerett – spesielt viss du var kvinne sjølv – var så kontroversielt at det eksisterte eigne diagnoser for det som kunne få ein innlagt på ubestemt tid. Det meste som i dag er normalt, har ein gong vore forferdeleg kontrovserielt og sjokkerande.

Det kontroversielle ved det, var dog ikkje at det var formulert på ein veldig kontroveriell måte. Det var ofte sjølve innhaldet som var tabubelagt og framand. Me har framleis slike tema. Viss nokon publiserer eit bilete av ein oppkutta arm på internettet, vil det raskt koma eit ras med kommentarar som oppfattar til sjølvmord og det som verre er, anten direkte eller indirekte. Å snakka høgt om (sine eigne) psykiske problem, er framleis tabubelagt uansett kor ofte det skjer. Heilt framtil folk sluttar å skrika «dette gjer du berre for merksemd!» vil det vera eit tabu som hindrar folk i å oppsøkja hjelp. Nokre ting er så kontroversielt at eg ikkje ein gong tør å snakka om det, av di eg er redd for å verta så lei meg på menneskeheitas vegne at eg går frå fornuften.
Image
Me treng desse menneska som seier kontroversielle ting. Dette har alltid ført til framgang.

Det eg lurer på, er kvifor «kontroversiell» ikkje lenger handlar om å bryta berrierer, men om å bryta andre ned. Kvifor ein kan få ros eine og åleine for å ha vore stygg i kjeften sin. Det er korkje uvanleg, originalt eller kontroversielt å vera homofobisk eller rasistisk, slikt ser me overalt. Slikt har me hatt i alle tider, og mange er lei seg for at livet skal vera mogleg å leva òg for menneske som dei sjølv ikkje får orgasme av å tenkja på. Ein føler seg modig og tøff som gjer noko som allereie har vorte gjort i alle, alle år, og som andre har måtte vera supertøffe og risikera livet sitt for å stå oppmot. Ein føler seg tøff når ein gjer andre sine liv farlegare å leva – ikkje sitt eige. Kanskje det er ein del av kulturen der me ikkje lenger gjer narr av oss sjølv, men av menneske med heilt andre historier. Tøffer seg og er svære i kjeften på andre si bekostning og ikkje si eiga. Men, det er viktig at gruppa ein hakkar laus på er liten nok til å ikkje kunne ta igjen.

Du skulle ikkje overlevd

Du skulle ikkje sagt ifrå til nokon at du sleit. Du skulle ikkje ha strekt ut handa, eller gitt ut signal om at noko var gale. Du skulle heldt kjeften lokka. Du gjorde oss bekymra. Me gjekk rundt og var redde. Så fann me ut at du levde, og det gjorde oss sinte. No er me rasande. Av dette kan du læra at du må gjera det ordentleg neste gong. Ikkje overlev. Ikkje sei det til nokon. Lid i stillheit. Viss det finst nokon som kan hjelpa deg, ikkje finn dei. Ikkje kontakt psykologen din viss du får slike tankar igjen. Gøym merka dine. Brett ned erma. Korleis kunne du finna på å skjæra i deg? Korleis kunne du finna på å gjera noko som synest utanpå, sånn at eg oppdaga at det var noko gale? Gjer ting som ikkje synest, så eg ikkje finn det ut. Eg vil ikkje ha noko mellomting her. Eg vil ikkje veta noko.
Image
Dei seier alltid at du skal «snakka med nokon». Det er viktig å «snakka med nokon» om det som er gale. Snakk med ein ven, eller snakk med foreldra dine. Snakk og snakk. Viss du har nokre problem. Viss du driv med sjølvskading, eller viss du har sjølvmordstankar. Då er det viktig å prata.
Som regel finst det ikkje ord for slikt. Viss det hadde vore ord for slikt, hadde det ikkje eksistert sjølvskading. Så dei orda som kjem ut er ikkje alltid så konkrete og presise som ein vil ha dei. Det er heller ikkje alltid sånn at ein veit kven ein kan snakka med og kven som berre vert sinte viss ein snakkar til dei. I staden for å setja seg ned med eit menneske som kan hjelpa og seia «eg byrjar å verta redd for at eg skal gjera noko drastisk – som til dømes å ta mitt eige liv – viss desse tilstandane vert verre enn dei er no. Og det ville vore forferdeleg, for eg vil jo gjerne leva» – så seier ein heller «no går eg og hengjer meg!» og spring ut i skogen og vert borte lengje. Sånn at andre vert bekymra. Så dei får kjenna på den frykta som du kjennar på kvar einaste dag, og kanskje kan hjelpa deg.
Det verkar som regel ikkje. Det er vanskeleg å snakka med nokon, spesielt viss ein er 14 år og har liten innverknad på sitt eige liv. Folk vert sinte viss ting vert uttrykt på ein skummel måte, sjølv om det er skumle ting som skal uttrykkjest. Sjølv vaksne fornuftige menneske som burde veta betre, gjer dei mest forferdelege ting når dei oppdagar at ein ungdom har det vanskeleg. Spesielt viss ungdommen som har det vanskeleg har det vanskeleg på ein uanstendig måte.
«Snakk med nokon!» seier dei. Og etterpå ber dei deg seia unnskuld til den du snakka med, for at du plaga vedkomne. «Nøl ikkje med å seia ifrå!» seier dei, men når du seier ifrå tek dei ifrå deg verktøyet du sa ifrå med. Det viktigaste er plutseleg at du ikkje seier ifrå.

Eg er nitten år no, ikkje fjorten, og alt er forferdeleg annleis enn det var. Eg har ikkje lyst til å gjeva det rådet som eg plutseleg gjev, for det høyrest grusamt ut. Men, ein må vera varsam med å seia ifrå. Før ein seier ifrå, så kan ein gå rundt å tenkja at viss ein berre finn ein eller annan måte å skrika på, sånn at andre høyrer det, så vil det med ein gong skje eitt eller anna. Nokon vil taka hand om deg med ein gong og beskytta deg frå det som er farleg.
Dei vil ikkje be deg halda munn, skjella deg ut for at du opna kjeften, stilla seg kring deg på alle kantar og skjella og smella og skrika «aldri sei dette høgt igjen!»

Kan dette tolkast på noko anna måte enn «du skulle ikkje overlevd»? Når ein står utanfor er det klårt ein kan finna mange forskjellege måter å tolka slik åtferd på, men ikkje når ein er midt i det. Ikkje når ein er fjorten.

«Ikkje sei det til psykologen din viss du får slike tankar, sånn at eg får veta det og vert bekymra».
«Ikkje ring legevakta viss du har teke piller, for det er flaut for meg.»
«Desse såra må du gøyma.»
«Du må ALDRI seia slikt!»

Eg veddar på sjansen for sjølvmord aukar med 900% når ein går frå å tru at det finst hjelp, til å skjøna at å skrika berre vil føra til meir elendigheit. Sjølv så mange gongar ein lærer at ein skal snakka med nokon og seia ifrå, så er det berre kødd og løgn, for alle eg kjennar som har vore i liknande situasjonar. Kanskje sjølvmordstankane ville gått over viss ein heldt kjeft. Å få bekrefta at alle kring ein er sinte for at ein overlever, er ikkje slikt som får tankane til å bli borte. Mine mest destruktive tankar forsvann då eg hadde heldt stilt om det så lengje at alle hadde gløymd det.

Viss eg prøver å koma fram til noko i dette innlegget, så er det at den åtferda vaksne menneske viser ovafor ungdom som slit, er så hårreisande og jævleg at med mindre dei elskar sjølvskading og sjølvmordstankar og vil ha dobbelt så mykje av det, burde dei – de – med ein gong gjera ein alvorleg vurdering av måten å handtera ting på. Eg skjønar at det er vanskeleg å gøyma sine eigne inste reaksjonar, men desse inste reaksjonane er livsfarlege. Og eg veit at somme av dei mest sårbare ungdommane som eksisterer får dei slengt i trynet når dei prøver å skrika. Når dei opnar kjeften heller dei vaksna flytande bly ned i han, og når dei strekkjer ut handa vert handa maltraktert.
Image
Det er slett ikkje alltid dei mest ekstreme kjenslene varer så lengje, ein gong. Men, dei varer neppe kortare av dei reaksjonane dei vaksne overalt viser. Og det treng ikkje vera så  uhyre vanskeleg. Det går an å møta dramatiske handlingar og tankar med ein kopp te eller noko. Det går an å seia unnskuld, viss den fyrste reaksjonen ein har kome med har vore fullstendig urimleg. Ein kan sei «eg meinte ikkje at du skulle halda det hemmeleg og lida i stillheit sånn at me ikkje kan gjera noko for å hindra deg i å gjera drastiske ting». Eller ein kan sei «eg berre kødda då eg sa at det er verre at eg er bekymra enn at du døyr». Ein kan sei «unnskuld, eg som lærar, blei berre så fortvilt då eg tenkte på at eg kunne få skulda for at du tok ditt eige liv – men så kom eg på at livet ditt er viktigare enn ryktet mitt». Eller «den oppførselen eg viste inne på kontoret, var inhuman og ond. Unnskuld.» Du kan senda eit unnskuld-brev sju år seinare. Ti år. Tjeu. For det er ikkje sånn at det vert gløymd.

Norsk kultur i fare!

Eg er eigentleg ikkje noko glad i sånn der kultur. For all del, kultur er hyggjeleg, men skule er viktigast. Difor må me ha all kultur ut av skulen. Det er jo heilt umogleg å læra gjennom kultur. Sånn barnsleg leik og sånt. Sånn eigneskapar som menneske er født med utan grunn, og som må fjernast for å få meir plass til pugg-og-gulp-undervisning.
Eg tenkjer på dei stygge norske dialektene som vert lyfta opp og hedra gjennom det idiotiske målføret nynorsk. Og ikkje minst dei stygge norske orda som eg stadig erstattar med engelske og amerikanske ord, kvar gong eg ser ei moglegheit til det. Faktisk er det få ting eg klarer å uttrykka på norsk i det heile teke. Nei, norsk kultur er noko dritt. Eg vil gjerne ha vekk alt saman. Skjønar ikkje kva me skal med det. Image
Men, det er ein dag i året. Ein einaste dag, ein dag der eg føler meg aldri så nasjonalistisk. For eg bur trass alt innanfor eit geografisk område, og det er ikkje alle som er så heldig å ha foreldre som har blitt født innanfor same geografiske område som meg. Så; kva har eg att å vera stolt av? Naturen vil eg fjerna, språket vil eg øydeleggja og alt som har med kultur å gjera bør pella seg vekk. Eg har igrunn berre ein ting att, og det er symbolet på nasjonen. Sjølve nasjonen Noreg. Nasjonen av amerikansk musikk, ferdigmat og språkleg sjølvdrap. Nasjonen med eit flagg som er raudt, kvitt og blått, og som symboliserer… eg veit no ikkje eigentleg kva det symboliserer… men det er faen meg heilag!!! Flagget er faktisk så heilag, at andre flagg ikkje kan visa seg når det norske flagget er framme. Det ville vore ein skam. Eg er redd dei andre flagga skal smitta over på flagget mitt, sånn at flagget mitt får flekkar på seg. Grøne, brune og gule flekkar. Utenlandske flekkar. Æsj! Viss eg så mykje som ser eit anna flagg, eit flagg som skuggar over den einaste tingen som gjer meg til ein støttar av norsk kultur – det norske flagget – ja, då har eg ikkje mykje å vera stolt av meir. Den einaste tingen som bind meg opp til landet eg bur i. Fråveret av ting som minner meg om andre land enn Noreg og USA. Det er dette fråveret som gjer meg til nordmann. Den einaste lille forskjellen, den einaste tingen som hindrar Noreg i å skli ut i mengda av Kaos. Eit flagg. Eit flagg, midt i ruinane av landet eg elskar og tuktar.

Kan nyting vega opp for smerte?

Eg har allereie skrive eit innlegg med same tittel, men dette handlar allikevel om noko ganske anna. Det førre innlegget handla om kor vidt nytinga til ein enkeltperson kan vega opp for lidinga til nokon andre. Om til dømes den deilige smaken av kjukling kan vega opp for at kjuklingen har levd heile livet sitt i inste sirkel av helvete. Om eg kan skada ein annan person så lenge eg er tilstrekkjeleg sadist. Det eg skal skriva om no, er ei anna tilnærming til noko av det same problemet. Eg har lyst på innspel, men hovudsakeleg har eg berre lyst til å dela det forferdelege som eg har tenkt på heilt sidan oktober, då det byrja å gå opp for meg kva slags heftige ekstreme smerter som føregår i verda kvar einaste dag – utan at det ein gong er ulovleg.

Eg såg nemleg dokumentaren Earthlings. (Eg gidd ikkje gå nærmare innpå det, men viss du er nyfiken ligg filmen på Youtube) Det var på eit tidspunkt, eg trur det var i delen om matproduksjon, at eg plutseleg tenkte ein tanke som eg trur mange andre òg har tenkt:

Viss eg hadde ein knapp som kunne utsletta heile verda – poff – ville eg trykt no?

Image

For det kan umogleg eksistera nokon i heile verda som opplever så mykje lukke at det på nokon måte kan vega opp for lidinga til eitt einaste eitt av dei individa som lider til det mest ekstreme. Eg er klår over at det finst mykje nyting som kan vega opp for smerta som eg har. Til dømes mi eiga nyting. Det er ikkje det som er problemstillinga. Eg kan lida ein dag og vega opp lidinga med nytinga som eg opplever neste dag. Vonet om ei betre framtid, kan vega opp for lidinga di. Av di det finst noko sånt som von. Men for nokon så finst det ikkje von, av di framtida deira allereie er bestemt – og det finst ikkje noko ein kan gjera for å unngå det.

Det klippet som eg hugsar best i ettertid, og som ga meg den største kjensla av manglande von, var elefanten som stakk frå sirkuset. At ho hadde det kjipt på sirkus, er openbert, ikkje berre av di det er umogleg å gjeva ein elefant eit verdig frakte-frå-plass-til-plass-i-bur-for-å-gjera-bevegelser-som-er-direkte-livsfarleg-for-dei-liv, men òg av di ho – som sagt – rømte. Det hadde ho jo ikkje gjort viss ho likte å vera i fangenskap. Me hadde allereie fått eit godt innblikk i korleis dei trente elefantar, då me fekk sjå elefanten som midt under showet plutseleg kasta frå seg bagasjen på ryggen og byrja å angripa publikum og rasera benkar. Deretter sprang ho ut. Ut skulle jo vera ut i det fri, altså inn i hennar eigentlege natur, og så skulle ho gjenforenast med elefantfamilien sin og springa inn i solnedgangen. Men det er jo ikkje sånn det ser ut utanfor sirkus. I staden kom ho rett ut i bilvegen, der det braut ut full panikk, menneske som skreik i raseri og politi som tok fram våpen. Så vart ho skoten. Kanskje like greitt – men eg skulle ynskja ho i staden vart frakta dit ho høyrde heime. Etter eit sånt tappert fluktforsøk ville det vore det minste ho fortente.

Nokon tykkjer kanskje det er eit dårleg døme ettersom det var ein elefant, men eg trur faen ikkje det berre er elefantar som er plassert i sånne situasjonar – der det ikkje finst noko von for ei betre framtid. Der eit forsøk på å berga livet ditt slett ikkje fører til noko som helst – kanskje det til og med vert verre enn før.

Eit anna døme var afghanarane som tenkte «me vil prøva lukka i eit anna land, ikkje her i Afghanistan». Dei brukte alle slags merkelege metodar for å koma seg fram – mellom anna var dei innesperra med nokre sauar i fleire døgn under overfarta frå ein plass til ein annan. Der inne døydde dei fleste. Då dei kom fram, trur eg så godt som alle var døydd, men ein som levde var den lille guten som var 6 år då dei drog. No var han framme. Heile familien var daud. (Og dei hadde det ikkje så grusamt i Afghanistan at dauden var betre) Så vart han 18. Ettersom han ikkje var i fare i Afghanistan, vart han sendt tilbake dit. Sannsynlegvis med eit fly. Heile denne forferdelege ferda – som han ikkje hadde valgt sjølv ein gong – for å oppnå ingenting anna enn at dei som var kean på å dra i utgangspunktet døydde. Viss ikkje det gjev ei kjensle av makteslausheit, så veit ikkje eg.

Men eg vil tru det dei opplevde var reine luksusen samanlikna med alle dei som døyr under tortur. Så; finst det noko i verda som er så bra at verda må fortsetja å eksistera?

Dette er ikkje eit argument for å ikkje taka vare på planeten. Mykje av lidinga i verda, som gjer at nyting ikkje kan vega opp, vert forårsaka av nettopp øydeleggjing av planeten. Men, viss du hadde ein knapp du kunne utsletta alt liv på Jorda med – eventuelt berre menneskeheita – finst det noko som gjer at du ikkje bør trykka? Eller er du ein egoistisk uansvarleg drittsekk viss du ikkje trykkar? Kva kan vera så fantastisk at det kan gjera opp for noko som helst av det grusamme som skjer? I dei verste tilfella slit eg med å tru på at all nyting, all venleik og noko som helst kjærleik – samanlagt – kan vega opp for det eine individet si liding. Det er verd å trykka på knappen berre for å stansa denne eine situasjonen. Og så er det ikkje berre ein situasjon. Det er mange av dei, og dei skjer døgnet rundt, kvar einaste sekund. Eigentleg er heile tida full av liding. Visarane på klokka drypper av blod. For kvar bokstav eg skriver er det ein eller annan som vert drepen, langsamt, med smertar som er så ekstreme at sikkert ingen av oss har opplevd det.

Eg håper dette var deprimerande. Eg er iallfall ganske deprimert. På det tidspunktet i oktober då eg tenkte på dette for fyrste gong, knuste all den smerta eg opplevde på den tida i bakken. Eg forstod at det eg opplevde av vanskar berre var ein del av den store kollektive smerta, og at det ikkje er noko større grunn til at eg skal gå rundt å tenkja på det enn til at eg skal gå rundt å tenkja på nokon andre si liding. Sånn sett har eg det igrunn ganske mykje betre no. Uansett kor mykje liding eg tenkjer på, er det mindre deprimerande enn når eg tenkjer på meg sjølv. Tvert om kan det til tider vera engasjerande. Når det fører til sinne, kan det vera ganske konstruktivt òg. Eg set definitivt pris på alle dei augneblinka som er gode. Eg tykkjer til dømes kaffikoppen på bordet mitt kan vega opp for det verste augneblikket i mitt liv. Ikkje viss den augneblinken kom tilbake og aldri gjekk, naturlegvis, men så lenge det går over, kan nyting vega opp for smerte. Men nytinga mi kan ikkje vega opp for nokon andre si smerte. Det er usakeleg. Eg har ikkje lyst til å trykka på knappen, av di eg tenkjer på den neste kaffikoppen eg skal drikka, men eg lurer på om ikkje det er ganske egosentrisk av meg å tenkja sånn. Kva med dei som ikkje klarer å flukta frå verda av di dei er i fangenskap? Dei kunne trenga litt hjelp. Eg har ikkje denne knappen, så medan eg ventar, vil eg gjera det eg kan for å minimera smerte – men viss eg fekk knappen, så er det ikkje gitt at ikkje eg hadde brukt han.

Viss du kom deg heilt ned hit – utan å ta livet av deg mens du las – kva ville du gjort? Og kvifor? Ikkje noko «tenk positivt»-kødd her, det er sadistisk.